IZVJEŠTAJ O RADU U 2009. GODINI

PROGRAM REFORMA OBRAZOVANJA

Koordinatorka programa: Maja Kovačević

Polazeći od principa jednakog pristupa kvalitetnom obrazovanju za sve, program Reforma obrazovanja podržava proces obrazovne reforme u Crnoj Gori na način koji doprinosi njegovoj održivosti, otvorenosti i kvalitetu. Smatrali smo da je za kvalitetan nastavak procesa reforme - pet godina nakon uvođenja novog modela u prvu grupu osnovnih škola i tri godine od primjene novog sistema u gimnazijama - od suštinske važnosti da se vratimo temeljnim principima i vrijednostima, a to su otvorenost, demokratičnost i inkluzivnost, koji su Knjigom promjena postavljeni kao postulati i samog procesa reforme i novog obrazovnog sistema. U cilju podrške primjeni ovih principa, definisali smo dva osnovna strateška prioriteta programa Reforma obrazovanja u 2009. godini: 1) podrška inkluzivnosti i kvalitetu reforme obrazovanja, i 2) podrška svim akterima obrazovnog sistema, prevashodno učenicima i roditeljima, da na svrsishodan i kvalitetan način učestvuju u obrazovnom procesu.

U skladu sa navedenim prioritetima, posebnu pažnju tokom 2009. godine posvetili smo jačanju uloge civilnog društva u procesu reforme obrazovanja kroz kvalitetne projekte čiji su nosioci bili udruženja roditelja, udruženja nastavnika, organizacije mladih, kao i organizacija mladih sa hendikepom. Takođe smo nastavili da obezbjeđujemo podršku za obuku nastavnika za kvalitetnu primjenu reformskih rješenja. Izuzetno važan segment naših aktivnosti koji se direktno odnosio na kvalitet procesa reforme bila je podrška organizaciji međunarodnog programa za provjeru postignuća učenika na kraju osnovne škole (PISA projekat), kao i sveobuhvatna analiza sprovođenja reformskih rješenja o osnovnim školama, gimnazijama i srednjim stručnim školama u dijelu opšteobrazovnih programa. Nalazi i preporuke proistekli iz ovog projekta biće predstavljeni stručnoj i opštoj javnosti početkom 2010. godine i predstavljaće bitan doprinos obezbjeđivanju kvalitetnog nastavka reforme obrazovanja.

Fondacija je u 2009. godini podržala sljedeće projekte u okviru navedenih prioriteta:

1. Podrška kvalitetu i inkluzivnosti reforme obrazovanja

• Ka inkluziji u srednjem obrazovanju - II faza. Podnosilac: Udruženje mladih sa hendikepom Crne Gore (UMHCG) - Projekat je usmjeren dijelom na nastavno osoblje, a dijelom na učenike srednjih škola i podstiče razvoj inkluzivnog srednjeg obrazovanja. Trenerski tim UMHCG drži radionice za nastavnike i za učenike. Na 13 jednodnevnih radionica za nastavnike u srednjim školama u Podgorici, Nikšiću, Kotoru, Bijelom Polju, Pljevljima, Beranama, Baru, Herceg Novom i Cetinju obrađuju se teme bitne za osobe sa hendikepom (jezik i modeli pristupa hendikepu, ljudska prava osoba sa hendikepom, izjednačavanje mogućnosti, inkluzivno obrazovanje). Projekat obuhvata i 21 čas o inkluzivnom obrazovanju za učenike srednjih škola u Podgorici, Bijelom Polju i Baru. Ove aktivnosti su definisane uz podršku Zavoda za školstvo. - 11.345,00 EUR

• Praćenje i unapređenje sprovođenja obrazovnih programa u osnovnim i srednjim školama. Podnosilac: Zavod za školstvo - Zavod za školstvo proveo je svobuhvatni monitoring u osnovnim i srednjim školama kojim je da utvrđeno u kojoj mjeri se reforma sprovodi u školskoj praksi. Nalazi su bili osnov za pripremu preporuka i organizovanje aktivnosti koje treba da pomognu školama da prevaziđu teškoće sa kojima se susrijeću. Preporuke su objavljene u posebnoj publikaciji. U okviru projekta Zavod je takođe osposobio uprave škola za izradu akcionih planova i za primjenu sistema profesionalnog razvoja na nivou škole. Za ove namjene takođe su pripremljeni priručnici, koje je Zavod dostavio svim školama. - 20.155,00 EUR

• Podrška projektu PISA. Podnosilac: Ispitni centar Crne Gore - Ovim projektom Fondacija nastavlja podršku realizaciji PISA projekta u Crnoj Gori. U martu 2008. sprovedeno je probno testiranje, a glavno je se održano od 23. marta do 30. aprila 2009. godine. Testirano je 5.200 učenika iz 48 srednjih škola i šest osnovnih škola. Crna Gora je jedna od 68 zemalja učesnica ciklusa PISA 2009. Projekat pokriva troškove nacionalnog projekt-menadžera i nacionalnog data-menadžera, kao i troškove vezane za tehničku podršku testiranju. Osim što se testiranjem utvrđuje sposobnost 15-godišnjaka da u životu primjenjuju znanja i vještine stečene u školi, kroz upitnike koje ispunjavaju učenici, nastavnici i direktori škola, utvrđuju se i faktori koji utiču na uspjeh na testu. - 11.050,00 EUR

• Podrška prvoj eksternoj maturi 2010. godine. Podnosilac: Ispitni centar Crne Gore - Eksterna matura, koja omogućava testiranje pod istim uslovima za sve maturante u Crnoj Gori, prvi put se sprovodi 2010. godine. Ispitni centar je 2008. i 2009. godine sproveo dva probna testiranja na čitavoj gimnazijskoj populaciji. Probna testiranja pokazala su da je u nekim segmentima organizacije ispita potrebna izrada novog ili dorada postojećeg softvera. Te aktivnosti treba da budu okončane do maja 2010. godine. Projekte koji doprinose uspješnoj evaluaciji procesa reforme obrazovanja i izgradnji mehanizama za osiguranje kvaliteta obrazovanja Fondacija podržava od 2004. godine. - 4.950,00 EUR

• Razvoj ljudskih resursa za profesionalno usavršavanje nastavnog kadra u obrazovnom sistemu Crne Gore. Podnosilac: Pedagoški centar Crne Gore - Projekat je doprinos uspostavljanju sistema za profesionalno usavršavanje nastavnika pri čemu se računa sa potrebom za većom automijom škole u vrednovanju nastavne prakse i njenom unapređivanju. U saradnji sa Zavodom za školstvo, Pedagoški centar izveo je obuku nastavnika i stvorio trenerske timove za programe Korak po korak, Čitanjem i pisanjem do kritičkog mišljenja, Kooperativno učenje, Program razvoja mentorstva i druge. Kompletan projekat za razvoj ljudskih resursa za profesionalno usavršavanje nastavnog kadra traje tri godine (2009 - 2012.), a ovaj projekat odnosi se na aktivnosti u 2009. godini. - 12.548,00 EUR

• Obuka nastavnika medijske pismenosti. Podnosilac: Pedagoški centar Crne Gore - Projekat obuhvata organizaciju dva seminara za nastavnike medijske pismenosti iz svih gimnazija u Crnoj Gori. Na prvom seminaru učesnici su se upoznali sa osnovama teorije medija, definicijama medija, kao i pojmom i načinima medijske manipuliacije. Učesnici su dobili podrobne informacije o predmetnom programu i nastavnim materijalima, čuli su iskustva iz prakse i sami osmišljavali časove. Drugi seminar obuhvatio je savremene nastavne metode, a rad je koncipiran na osnovu programa za predmet medijska pismenost. Fondacija podržava projekat uvođenja medijske pismenosti u obrazovni sistem od 2007. godine. Od školske godine 2008/09. učenicima III i IV razreda gimnazije ponuđena je medijska pismenost kao novi obavezni izborni predmet. - 10.816,00 EUR

• Jačanje kapaciteta NVO Udruženje nastavnika građanskog vaspitanja i građanskog obrazovanja. Podnosilac: NVO Udruženje nastavnika građanskog vaspitanja i građanskog obrazovanja - Projekat se odnosi na obuku 15 nastavnika i budućih nastavnika građanskog vaspitanja / obrazovanja (GV/GO) iz osnovnih i srednjih škola i na proširenje članstva Udruženja nastavnika GV/GO. U prvoj fazi, na trodnevnom seminaru nastavnici su se upoznali sa osnovama upravljanja projektima, uspostavili organizacionu strukturu svoje NVO i izradili preliminarni plan akcije. U drugoj fazi, na jednodnevnom savjetovanju kreirali su akcioni plan. Omasovljavanje Udruženja, zajedno sa osnaženim kapacitetima, treba da dovede do produktivnijeg učešća svih nastavnika u unapređivaju kvaliteta nastave i učenja ovih predmeta. - 4.857,00 EUR

2. Podrška učešću nevladinih organizacija, roditelja i učenika/ca u obrazovnom procesu

• Ljetnji omladinski obrazovni kampovi 2009. godine - teme: medijska pismenost i seksualno i reproduktivno zdravlje. Podnosilac: NVO Forum MNE - Projekat se odnosi na održavanje dva sedmodnevna ljetnja kampa za po 25 srednjoškolaca (2. i 3. razred) iz Podgorice, Nikšića, Kotora, Berana, Ulcinja, Bara, Herceg Novog, Mojkovca i Bijelog Polja. Dio učesnika bio je iz marginalizovanih grupa - Romi, mladi koji su smješteni u instucijama i mladi slabijeg socijalnog statusa. Kroz radionice učesnici su usvojili nove informacije, znanja i vještine iz oblasti: - kritičko razmišljanje i medijska pismenost; - rizična ponašanja, posebno vezano za seksualno-reproduktivno zdravlje). Stručnjaci koji su vodili radionice koristili su nastavni materijal "Medijska pismenost" i priručnik "Seksualno-reproduktivno zdravlje". Poslije radionica polaznici kampa u svojim sredinama, u deset srednjih škola organizovali su obrazovne radionice o ovim pitanjima. Fondacija je podržala projekat Omladinski kampovi i u 2008. godini. - 18.311,00 EUR

• Obrazovanjem do vrednovanja prostora. Podnosilac: NVO Expeditio - Centar za održivi prostorni razvoj - Projekat predstavlja konkretnu primjenu nekih od aktivnosti predviđenih Akcionim planom za uvođenje održivog razvoja u obrazovni sistem i afirmiše nastavni predmet - vrednovanje prostora. NVO Expeditio je osmislio edukaciju učenika osnovne škole i gimnazije u Kotoru o vrijednostima prostora kroz praktične intervencije u njihovom sopstvenom prostoru - školskom dvorištu O.Š. "Savo Ilić". Osim toga učenici će imati deset radionica temeljenih na programu nastavnog predmeta vrednovanje prostora i priručniku "Obrazovanjem do vrednovanja prostora". Projekat obuhvata i aktivnosti na podizanju svijesti šire zajednice da je potrebna edukacija o vrijednostima prostora. Tako je u okviru projekta planirana i posjeta djece sa sjevera Crne Gore, održavanje okruglog stola i medijsko praćenje projekta, gdje bi se praktično angažovali i gimnazijalci koji imaju predmet medijska pismenost. - 9.577,00 EUR

• "Dan otvorenih vrata za roditelje" i istraživanje sa roditeljima. Podnosilac: NVO Forum MNE - Projekat se nastavlja na regionalni istraživački projekat "Unapređenje inkluzije i kvaliteta obrazovanja u Jugoistočnoj Evropi" koji se, uz podršku i koordinaciju Education Support Programa Instituta za otvoreno društvo i nacionalnih Soros fondacija, odvija u regionu (u Albaniji, Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori, Kosovu, Makedoniji, Moldaviji, Rumuniji, Srbiji, Bugarskoj i Hrvatskoj). Prva faza projekta odnosi se na istraživanje stavova roditelja o oblicima i kvalitetu saradnje roditelja i škole. Na temelju nalaza tog istraživanja razvijeni su modeli za unapređivanje učešća roditelja u obrazovanju (druga faza). Udruženje roditelja održalo je jednodnevnu obuku za predstavnike tri osnovne škole (sa sjevera, iz središnjeg i iz južnog dijela Crne Gore). Tom prilikom učesnici su i odredili sadržaje "Dana otvorenih vrata za roditelje", koji su održani u tim školama u jesen 2009. To je bila i praktična provjera ovog modela za pospješivanje učešća roditelja u radu škole. - 9.608 EUR

• Volonterizam - program u školama. Podnosilac: NVO Asocijacija za demokratski prosperitet - ZID - Kroz ovaj projekat, sastavljen je program za fakultativni predmet u osnovnim školama i za obavezne izborne sadržaje (sekcije) u gimnazijama i srednjim školama. Takođe, razvijen je i program za obuku nastavnika za volonterski rad. Znanja i vještine koje mladi stiču kroz volonterski rad omogućavaju im da razvijaju inicijative, da budu aktivni i osnaženi za što bolje odgovore na mnoge izazove sa kojima se sami suočavaju u školskom i širem okruženju. Ovaj projekat takođe ohrabruje učenike da aktivno utiču na život škole. ADP Zid razvio je projekat Volonterizam - program u školama na osnovu segmenta Strategije za razvoj volonterizma koja se odnosi na obrazovanje. - 12.466,50 EUR

• Model održive učeničke participacije /omladinski radnik u osnovnoj školi - pilot projekat. Podnosilac: NVO Forum MNE - Projekat afirmiše novo zanimanje - omladinski radnik. U školskoj 2009/2010. godini u jednoj osnovnoj školi profesionalni omladinski radnik vodi vannastavne aktivnosti za učenike viših razreda pet dana sedmično po četiri sata. Kroz radionice učenici razvijaju socijalne vještine koje im pomažu da aktivno djeluju u životu škole i ostvaruju svoja prava. Takođe, omladinski radnik informiše zainteresovane učenike o temama koje se tiču njihovog ličnog i profesionalnog razvoja. Do ideje za ovakav projekat održive učeničke participacije u osnovnoj školi Forum MNE došao je kroz saradnju sa Ministarstvom prosvjete i nauke Crne Gore. - 7.709,00 EUR

• Programi za mlade na Cetinju i promocija omladinskog rada. Podnosilac: NVO Mladi vama / Youth for You - Projekat ukazuje na potrebu i važnost rada sa omladinom na Cetinju. Aktivisti i omladinske radnice iz NVO "Mladi vama" u školskoj godini 2009/10. vode interaktivne radionice za učenike osnovne škole i gimnazije. Nakon edukacije oni će organizovati akcije u skladu sa interesovanjima i potrebama mladih ljudi Cetinja. Predviđeno je i da uspostave saradnju sa Udruženjem roditelja djece sa posebnim potrebama, Razvitak i organizacijom u cetinjskom romskom naselju. Aktivnosti su usmjerene i na lokalnu zajednicu i to za dobijanje podrške za otvaranje omladinskog kluba, koji bi mladim ljudima u Cetinju pružao kvalitetne programe, i za donošenje lokalnog plana akcije za mlade (LPAM). - 6.002,00 EUR

• Obrazovni tranzit, serija radio emisija o reformi obrazovanja. Podnosilac: NVO Skadar Lake - Projekat se odnosi na pripremu i emitovanje serije od 12 jednosatnih radio-emisija i dviju specijalnih emisija posvećenih temama vezanim za obrazovanje. Te su teme: prava djeteta, korupcija u prosvjeti, uvođenje predmeta - vjeronauka, uvođenje predmeta - seksualno obrazovanje, informatičko obrazovanje, narkomanija u školama, uloga roditelja u reformi obrazovanja, obrazovanje djece sa posebnim potrebama i druge. Specijalne emisije bile su posvećene neformalnom obrazovanju i Skadar Lake ih je napravio u saradnji sa NVO Forum MNE na njihovim ljetnjim kampovima. Program serijala Obrazovni tranzit emitovala je radio stanica Skadar Lake jednom sedmično. Ovaj projekat doprinesi reformi obrazovanja kroz otvaranje diskusije o pomenutim temama, važnim za obrazovni sistem i cijelo društvo. - 3.413,00 EUR

• Edukacija savjeta roditelja na teme i po oblastima koje je analiza potreba definisala kao prioritetne: infrastruktura i prikupljanje sredstava za potrebe škole, pisanje projektnog predloga, prioritizacija školskih potreba, inkluzivna nastava, uloga roditelja u reformisanoj školi. Podnosilac: NVO Udruženje roditelja Crne Gore - Projekat obuhvata pripremu i realizaciju radionica za članove savjeta roditelja u 25 škola. To su osnovne škole u kojima je Udruženje roditelja prethodno provodilo istraživanja Monitoring i evaluacija reforme obrazovanja iz ugla roditelja, Nova gimnazija iz ugla roditelja i Saradnja roditelja i škole. Ta istraživanja su pokazala da je savjetima potrebna dodatna edukacija, a sami roditelji su ocijenili da su im najpotrebnije informacije iz oblasti: infrastruktura i prikupljanje sredstava za potrebe škole, inkluzivna nastava te reforma obrazovanja i roditeljska uloga. Podrškom projektu, koji izlazi u susret potrebama savjeta roditelja, Fondacija doprinosi jačanju uticaja civilnog sektora na rad institucija. - 11.022,10 EUR

• Analiza mogućnosti uvođenja obrazovanja potrošača u nastavni proces. Podnosilac: NVO Centar za zaštitu potrošača - CEZAP je koncipirao projekat u svjetlu nastojanja da se teme u vezi sa zaštitom potrošača uvedu u formalni obrazovni sistem, u skladu sa Akcionim planom za implementaciju Nacionalnog programa za zaštitu potrošača, koji predviđa obrazovanje potrošača. Stručnjaci iz Zavoda za školstvo i CEZAP-a analiziraju nastavne planove predmetnih programa za osnovnu i srednju školu kako bi utvrdili koje su mogućnosti za uvođenje elemenata zaštite potrošača. U tome im pomažu eksperti iz Makedonije, koji već sedam godina rade na programima zaštite potrošača za djecu i omladinu. Te aktivnosti podržava program podrške regionalnim projektima East East. - 2.234,00 EUR [Ovaj projekat Fondacija podržava i kroz Evropski program sa 9.466 EUR, ukupno sa 11.700 EUR]

• "Šta nakon izlaska iz Doma?" Podnosilac: NVO Forum MNE - Projekat treba da pruži podršku štićenicima Dječjeg doma u Bijeloj koja će im omogućiti kvalitetan nastavak samostalnog života izvan Doma kada postanu punoljetni. Aktivisti NVO Forum MNE rade sa petnaestoro štićenika Doma, starih od 15 do 18 godina, od kojih šestoro napušta Dom tokom 2010. godine. Do tada oni pohađaju različite programe obuke, koji treba da im olakšaju zapošljavanje, i upoznaju se sa načinom sticanja ličnih dokumenata i putnih isprava. Forum MNE nastoji da ih poveže sa lokalnom zajednicom iz koje su došli u Dom i da pokrene proces otvaranja trajnog servisa za podršku mladima nakon izlaska iz institucije. - 13.386,00 EUR

Takođe smo pružili podršku učešću predstavnika Crne Gore u regionalnim projektima koje organizuju ogranci Instituta za otvoreno društvo iz Njujorka i Londona. U tom smislu, omogućeno je učešće dr Dragana Bogojevića, direktora Zavoda za školstvo, na konferenciji "Obrazovanje i građansko društvo", koja je održana u Zagrebu u organizaciji OSI Njujork (259,48 EUR). Gore pomenuti projekat "Dan otvorenih vrata za roditelje i istraživanje među roditeljima" dio je šire regionalne inicijative pod nazivom "Unapređivanje kvaliteta i inkluzivnosti obrazovanja," koja se sprovodi u 10 zemalja regiona iz sredstava Programa za podršku obrazovanju (OSI London).

Na projekte realizovane kroz program Reforma obrazovanja, Fondacija je utrošila sredstva u ukupnom iznosu od 169.709,08 EUR.

Strateški prioriteti Evropskog programa u 2009. godini bili su promocija demokratskih i vrednosnih segmenata evropskog integrativnog procesa, te kvalitetna implementacija evropskih standarda i politika. U tom kontekstu, ustanovljena su tri programska cilja: 1) podizanje svijesti javnosti o značaju evropske integracije i procesa demokratizacije; 2) razvoj ljudskih resursa u oblasti evropske integracije; i 3) doprinos jačanju uticaja civilnog društva na donosioce politika u cilju što kvalitetnijeg sprovođenja Nacionalnog plana za integraciju Crne Gore u EU (NPI).

Da bi ostvarili prvi cilj, omogućili smo kvalitetno informisanje javnosti o Evropskoj uniji i procesu stabilizacije i pridruživanja u Crnoj Gori kroz podršku web portalu "Evropski reporter". Izrada analize stanja sa preporukama iz oblasti izbornog zakonodavstva, ženskih prava, položaja Roma, te civilnog sektora, imala je za cilj da Evropskoj komisiji, koja priprema godišnji monitoring izvještaj o stabilizaciji i pridruživanju u Crnoj Gori, olakša razumijevanje stanja i praćenje kretanja u ovim oblastima. Promocija vrednosne komponente procesa evropskih integracija podrazumijevala je realizaciju niza aktivnosti usmjerenih na promociju univerzalnih vrijednosti, kao što su tolerancija prema različitosti, individualna i korporativna filantropija te volonterizam. Posebna pažnja je posvećena kreiranju i jačanju mreže pojedinaca/ki i organizacija koje će ukazivati na probleme građana/ki i društva i stvarati kritičko javno mnjenje u skladu sa suštinskim demokratskim vrijednostima. Rađena su i istraživanja javnog mnjenja iz važnih reformskih oblasti, kao i istraživanja odnosa javnog mnjenja prema priključenju Evropskoj uniji.

U cilju razvijanja ljudskih resursa i jačanja znanja o evropskoj integraciji, podržali smo niz aktivnosti za predstavnike/ce civilnog sektora, javne i lokalne administracije i biznisa, kao i za studente/kinje i učenike/ce, na kojima su oni imali/e prilike da steknu osnovna znanja neophodna za razumijevanje složenih procesa evropskih integracija i određenih aspekata puta Crne Gore ka EU. Na taj način su podstaknuti/e i osposobljeni/e za preduzimanje samostalnih i zajedničkih aktivnosti vezanih za promovisanje i utemeljenje evropskih standarda u crnogorskom društvu.

U sklopu aktivnosti na mobilizaciji civilnog sektora za intenzivnije učešće u evropskom integrativnom procesu, podržali smo dva projekta - monitoring sprovođenja Nacionalnog plana za integracije (NPI), kao i kreiranje regionalnog odgovora zemalja zapadnog Balkana na pitanje migracija i procesa vizne liberalizacije sa EU.

Fondacija je u 2009. godini podržala sljedeće projekte u okviru navedenih prioriteta:

1. Informisanje javnosti o procesu evropskih integracija i promocija njegove vrednosne komponente

• Izvještavanje o evropskoj integraciji Crne Gore III. Podnosilac: NVO Centar za evro-atlantske politike, Podgorica - Ovim projektom Fondacija je podržala nastavak rada web-portala Evropski reporter u drugoj polovini 2009. godine. Centar za evro-atlantske politike (CEAP) dnevno na tom portalu objavljuje priloge crnogorskih novinara i prevedene tekstove iz evropskih medija o procesima evropskih integracija. Na web-portalu takođe predstavnici političkih partija, sindikata, udruženja, nevladinih i drugih organizacija iznose svoje stavove o tim temama. Evropski reporter predstavlja koristan izvor informacija o integraciji Crne Gore u EU, posebno za novinare, i ukazuje na to koliko su propisi i praksa u Crnoj Gori usaglašeni sa standardima EU. Projekat se nastavlja na prethodno podržane projekte za 2008. i 2009. godinu. - 12.455,00 EUR

• Izvještavanje o evropskoj integraciji Crne Gore IV. Podnosilac: NVO Centar za evro-atlantske politike (CEAP) - CEAP dnevno na portalu Evropski reporter objavljuje priloge crnogorskih novinara i prevedene tekstove iz evropskih medija o procesima evropskih integracija. U ovoj fazi projekta, do sredine 2010.godine, posebna pažnja posvećuje se temama o javnoj upravi i lokalnoj samoupravi u procesu evropske integracije Crne Gore i regiona. Ti novinarski prilozi analiziraju stanje u državnoj upravi i pojedinim lokalnim samoupravama sa aspekta njihove sposobnosti da sprovode politike koje se tiču pridruživanja Uniji, kao i da koriste fondove EU. Na portalu se takođe predstavljaju i uporedna iskustva zemalja koje su odmakle na putu ka EU, kao i nedavno pridruženih zemalja. Projekat se nastavlja na prethodno podržane projekte za 2008. i 2009. - 2.564,00 EUR [Ovaj projekat Fondacija podržava i kroz program Javna uprava i lokalna samouprava sa 11.496 EUR, ukupno sa 14.060 EUR]

• Učešće predstavnika NV-sektora na konferenciji: Završavanje pregovora Hrvatske o pristupanju EU i perspektive zapadnog Balkana za članstvo u EU. Projekat Fondacije - Projektom je finansirano putovanje i učešće na konferneciji "Završavanje pregovora Hrvatske o pristupanju EU i perspektive Zapadnog Balkana za članstvo u EU" za glavnog urednika web portala Evropski reporter Neđeljka Rudovića. Portal www.evropskireporter.com objavljuje infomacije i tematske priloge vezane za pridruživanje Crne Gore i regiona Evropskoj uniji, kao i za dešavanja u EU koja mogu imati implikacije na Crnu Goru i region. Učestvujući na konferenciji, gospodin Rudović je prikupio novinarski materijal i preko Evropskog reportera crnogorsku javnost upoznao sa osnovnim tendencijama i zaključcima konferencije, sa situacijiom u zemljama zapadnog Balkana i glavnim izazovima sa kojima se one suočavaju na putu ka EU. - 2.043,10 EUR

• Doprinos NV- sektora iz Crne Gore za monitoring izvještaja Evropske komisije o procesu stabilizacije i pridruživanja, 2009. Projekat Fondacije - Evropska komisija radi redovan godišnji Monitoring izvještaj o stabilizaciji i pridruživanju u Crnoj Gori koji obuhvata oblasti ljudskih i manjinskih prava, pravosuđa i unutrašnjih poslova, javne administracije, civilnog društva, ekonomije, sektorske politike, medija itd. Prethodno NV-sektor Crne Gore uputi Evropskoj komisiji svoju elaboraciju stanja u pojedinim oblastima. Fondacija podržava analize nevladinih organizacija za sljedeće oblasti: izborno zakonodavstvo (Centar za monitoring - CEMI), ženska prava (Centar za mirovno i žensko obrazovanje - ANIMA), civilni sektor (Centar za razvoj nevladinih organizacija - CRNVO) i položaj Roma (FOSI CG). Taj se dokumenat dostavlja Evropskoj komisiji posredstvom OSI-Brisel. Projekat uključuje i prezentaciju tog dokumenta na sastanku Evropske komisije u junu 2009. u Briselu. Fondacija je podržala doprinos NV-sektora iz Crne Gore za monitoring izvještaja Evropske komisije o procesu stabilizacije i pridruživanja 2005., 2006., 2007. i 2008. godine. - 501,21 EUR

• Istorija filantropije u Crnoj Gori. Podnosilac: NVO Fond za aktivno građanstvo - Projekat obuhvata istraživanje o istoriji i tradiciji filantropije u Crnoj Gori, izdavanje publikcije o toj temi i promociju nalaza istraživanja sa ciljem da se pokrenu filantropske aktivnosti. Publikacija o filantropiji predstavljena je javnosti na konferenciji za novinare. Knjiga je besplatno distribuirana na Sajmu knjiga u Podgorici i, uz pomoć lokalnih organizacija, u knjižarama u više gradova u Crnoj Gori (Podgorica, Nikšić, Pljevlja, Bijelo Polje, Kotor). "Istorija filantropije" takođe je objavljena i kao feljton u Vijestima i Monitoru. U okviru projekta održan je i okrugli sto "Filantropija u Crnoj Gori", koji je podstaknula javnu debatu o davanju i djelovanju za opšte dobro. - 7.329,50 EUR

• Promocija filantropije u Crnoj Gori - godišnja nagrada za filantropiju. Podnosilac: NVO Fond za aktivno građanstvo, Podgorica - U partnerstvu sa Privrednom komorom Crne Gore i Kancelarijom za održivi razvoj Vlade Crne Gore, uz podršku Fondacije Institut za otvoreno društvo, Rockfeller Brothers Fund i Charles Stewart Mott fondacije, dodijeljene su godišnje nagrade za filantropiju. Nagrade se odnose na kategorije: korporativna filantropija za najbolji projekat na nacionalnom nivou, za doprinos lokalnoj zajednici i nagrada za pojedinca. Projekat obuhvata objavljivanje konkursa za nagrade, promociju konkursa, aktivnosti na promociji filantropije (skupovi i brošura o korporativnoj filantropiji) i svečanost dodjele nagrada. Ovim projektom Fondacija nastavlja podršku promociji dobrotvornog djelovanja. - 12.365,44 EUR

• Javna kampanja za podršku zakonskog regulisanja volonterskog rada. Podnosilac: NVO Asocijacija za demokratski prosperitet - Zid, Podgorica - Projekat se odnosi na kampanju o značaju volonterizma i zakonskog regulisanja te oblasti, vođenje javne debate o Nacrtu Zakona o volonterizmu, formiranje Kluba medijskih prijatelja volonterizma, organizaciju skupova i druge aktivnosti. Projekat doprinosi izradi Zakona o volonterizmu i realizaciji aktivnosti koji predviđaju Strategija saradnje Vlade i NVO i Strategija za razvoj volonterskog rada. ADP-Zid kroz ovaj projekat takođe nastoji da podstakne građane na volonterski rad i da doprinese vrednovanju tog rada i korištenju mogućnosti koje on pruža u demokratizaciji društva i političkog života Cren Gore. - 12.770,45 EUR

• Serija dokumentarnih filmova koji promovišu poštovanje univerzalnih vrijednosti:

  - Moj život. Podnosilac: Institut za medije Crne Gore, Podgorica - Projekat se odnosi na TV emisiju iz ciklusa "Moj život", koji je posvećen društveno osjetljivim grupama. Emisija "Život običnih ljudi pod neobičnim okolnostima" predstavlja troje mladih ljudi koji vode pun i sadržajan život uprkos fizičkim organičenjima - Marijana Mugoša i Goran Macanović su slijepi, a Zoran je vezan za invalidska kolica. Emisije iz ove serije skreću pažnju javnosti na univerzalne moralne vrijednosti - toleranciju, solidarnost, humanost i hrabrost, te podstiču gledaoce da prihvataju ljude bez diskriminacije i predrasuda, uz puno poštovanje ljudskih prava. - 3.403,50 EUR [Ovaj projekat Fondacija podržava i kroz Pravni program sa 2.000 EUR, ukupno sa 5.403,50 EUR]

  - Dopuna projekta Moj život - prevod emisije na albanski i engleski jezik. Podnosilac Institut za medije Crne Gore, Podgorica - Projekat se odnosi na prevođenje na albanski i engleski jezik televizijske emisije "Život običnih ljudi pod neobičnim okolnostima". Institut za medije realizovao je u aprilu 2009. tu polusatnu emisiju u okviru serijala "Moj život". Prevođenjem emisije otvara se mogućnost da ona bude prikazana širem krugu gledalaca i eventualno na nekom od festivala dokumentarnog i televizijskog filma u inostranstvu. - 1.052,00 EUR

  - Moj život/Drugi dom. Podnosilac: Institut za medije Crne Gore, Podgorica - Projekat se odnosi na TV emisiju iz ciklusa "Moj život". Ova polusatna emisija predstavlja hraniteljske porodice kao vid zbrinjavanja djece bez roditeljskog staranja. Tema je predstavljena iz ugla socijalnih radnika, predstavnika Ministarstva za rad i socijalno staranje, članova Kluba hraniteljskih porodica, bioloških roditelja djeteta na porodičnom smještaju i samog djeteta. - 7.837,00 EUR

• Balkan Incentive Fund for Culture - BIFC. Podnosilac: NVO European Cultural Foundation - Projekat Balkan Incentive Fund for Culture (Fond za podsticanje kulture na Balkanu) podržava projekte koji jačaju saradnju u regionu na kulturnom planu i umjetničke projekte. Fond zajednički finansiraju: Evropska kulturna fondacija (ECF - Amsterdam), Hivos (Holandski humanistički institut za saradnju sa zemljama u razvoju), OSI-mrežni program Arts & Culture (Budimpešta) i Soros-fondacije iz regiona. Ovu donaciju FOSI-Predstavništvo Crna Gora ulaže u Fond za finansiranje umjetničkih projekata i projekata saradnje u regionu u oblasti kulture. - 7.000,00 EUR

• Razvoj društveno odgovornog poslovanja /DOP/ u Crnoj Gori. Podnosilac NVO: Centar za razvoj nevladinih organizacija - Projekat doprinosi razumijevanju koncepta društveno odgovornog poslovanja (DOP) i uspostavljanju partnerstva između profitnog i nevladinog sektora u Crnoj Gori. U tu svrhu CRNVO je organizovao jednodnevnu obuku o društveno odgovornom poslovanju za 60 menadžera preduzeća i za 40 predstavnika nevladinih organizacija. Trening za predstavnke preduzeća iz Podgorice, Nikšića i Danilovgrada održan je u Podgorici, za one iz Tivta, Bara, Ulcinja, Kotora, Herceg Novog i Budve u Tivtu, a za one iz Bijelog Polja, Berana, Kolašina, Pljevalja i Žabljaka u Bijelom Polju. Treninzi za predstavnike nevladinih organizacija održani su za organizacije iz Tivta, Bara, Budve, Kotora, Ulcinja i Herceg Novog u Tivtu i za organizacije iz Bijelog Polja, Kolašina, Žabljaka, Berana i Pljevalja u Bijelom Polju. - 7.993,00 EUR

• Amfiteatar. Projekat Fondacije u saradnji sa Satelitskim programom RTCG - Cilj projekta je da ukaže na probleme mladih ljudi, da ih podstakne da se aktiviraju u njihovom rješavanju i da ponudi metode za prevazilaženje tih problema. - 1.626,33 EUR

• Media N-GAGE - Građani i mediji u kritici negativnih društvenih pojava: istraživačko novinarstvo i monitoring. Podnosilac: NVO 35 mm, Podgorica - Cilj projekta je stvaranje mreže pojedinaca i organizacija koji će ukazivati na probleme građana i društva i doprinositi kritičkom javnom mnjenju i demokratizaciji društva. Početne aktivnosti odnose se na praktičnu obuku tridesetak maturanata i brucoša iz oblasti medijske pismentosti i istraživačkog novinarstva. NVO 35 mm pokrenula je posebni internet-portal www.e-balkan.net na kojem objavljuje vijesti, novinarske priloge, istraživanja, video zapise i druge priloge priznatih novinara, nevladinih aktivista, blogera, ali i mladih polaznika obuke. Uz kritički pristup autora, predviđeno je i uključivanje publike što treba da doprinese razvijanju argumentovanog, kritičkog glasa javnosti i građanskog aktivizma. - 22.491,00 EUR

• Političko javno mnjenje Crne Gore 2009. Podnosilac: NVO Centar za demokratiju i ljudska prava CEDEM - CEDEM je tokom 2009. sproveo tri ispitivanja javnog mnjenja Crne Gore, detaljno analizirao rezultate tendencija u javnom mnjenju i objavio ih na svojoj web-stranici i u publikaciji na našem i engleskom jeziku, u tiražu od po 300 primjeraka. Na kraju projekta u dvojezičnom godišnjaku objavljuju se detaljni rezultati i analiza sva tri istraživanja u 500 primjeraka. U 2009. godini posebnu pažnju istraživači su posvetili odnosu javnog mnjenja prema: reformama u društvu; određenim institucijama; nekim ključnim, međunarodno priznatim i podržanim vrijednostima; evropskim i evroatlantskim integracijama; povećanju ekonomskog standarda i borbi protiv siromaštva te rješavanju problema društvenih devijacija. Ova ispitivanja CEDEM standardno sprovodi na čitavoj teritoriji Crne Gore, na uzorku od hiljadu ispitanika (u martu, uoči parlamentarnih izbora, 1500 ispitanika) i redovno ih prezentuje javnosti. Fondacija podržava istraživanja javnog mnjenja od 2004. godine - 34.218,60 EUR

2. Razvoj ljudskih resursa u oblasti evropskih integracija

• Škola evropskih integracija - IX generacija. Podnosioci: NVO Centar za razvoj nevladinih organizacija, Centar za građansko obrazovanje i Evropski pokret u Crnoj Gori, Podgorica - Projekat je nastavak jedinstvenog programa alternativnog obrazovanja koji pruža znanja iz ekonomije, evropskih integracija i sistema zaštite ljudskih prava u Evropskoj uniji. Obuka za IX generaciju, u kojoj je 30 polaznika iz Crne Gore, održana je u jesen 2009. godine. Škola evropskih integracija pruža osnovna znanja potrebna za razumijevanje složenih procesa evropskih integracija i specifičnih aspekata približavanja Crne Gore Evropskoj uniji. Škola takođe podstiče polaznike da sami preduzimaju aktivnosti vezane za promovisanje i utemeljenje evropskih standarda u savremenom društvu Crne Gore. Polaznici su obradili sljedeće teme: Evropa - istorijat pojma, ciljevi evropskih integracija; Evropa kroz institucije; Zakonska i ostala regulativa EU; Ekonomski principi evropskih integracija; Evropska bezbjednost i mehanizmi zaštite ljudskih prava; Evropa pred nama i različita iskustva; Crna Gora i EU. Ova generacija Škole prvi put je imala i obuku za upravljanje projektima finansiranim iz EU fondova i obuku za izradu dokumenata javne politike, što će polaznicima olakšati da direktno učestvuju i utiču na poces donošenja odluka, pripremu i primjenu državnih akata i doprinesu ubrzanju procesa evropskih integracija i pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji. - 32.089,00 EUR

• Evropa za sve. Podnosilac: NVO Novi horizont, Ulcinj - Projekat prvenstveno upoznaje učenike viših razreda Srednje škole Bratstvo-jedinstvo i Gimnazije Drita u Ulcinju sa evropskim vrijednostima i važnosti evropske integracije za Crnu Goru. Of februara do juna 2009. godine za 60 učenika/ca organizovano je deset edukativnih radionica na albanskom i crnogorskom jeziku. Polaznici su, zatim, u svojim školama, za druge učenike, održali Evropski čas - o temama koje su obradili na radionicama. U okviru projekta štampana je i distribuirana dvojezična brošura "Evropa za sve", pisana jednostavnim jezikom, koja pruža osnovne informacije o evropskim integracijama. Na Dan Evrope, 9. maja 2009, u Ulcinju je NVO Novi horizont održao ulični performans. Doprinos informisanju građana o evropskim integracijama dao je i nedeljnik Koha Javore, koji je odvojio posebnu, evropsku stranicu, za teme kojima se bavi ovaj projekat. - 8.501,15 EUR

• Internship program u Skupštini CG - doprinos razvoju administrativnih kapaciteta. Podnosilac: NVO Centar za demokratsku tranziciju - U okviru projekta CDT organizuje stažiranje desetoro studenata završnih godina crnogorskih fakulteta sedam mjeseci, do kraja jula 2010. u Skupštini Crne Gore. Oni se kroz praksu upoznaju sa radom i funkcionisanjem institucija Crne Gore, upotpunjuju svoja znanja o institucijama sistema i uključuju se u političke i društveno-ekonomske procese i reforme. Kroz dodatnu edukaciju, koju CDT organizuje van Skupštine, studenti se upoznaju sa konkretrnim aktuelnim izazovima koji su pred Crnom Gorom i profilišu svoje profesionalno usmjerenje. Istovremeno Skupština ostvaruje veću transparentnost rada i u redovnim aktivnostima koristi nova znanja i vještine stažista. Projekat predstavlja saradnju državnih institucija sa civilnim društvom i nastavlja se na raniji Parlamentarni program. - 8.476,30 EUR

• Obuka za trenere u upravljanju projektima iz EU fondova. Podnosilac: NVO Centar za razvoj nevladinih organizacija, Podgorica - Projekat se odnosi na obuku petnaest trenera (članovi konsultantsko-trenerskog tima CRNVO i službenici Sekretarijata za evropske integracije) za vođenje treninga o EU fondovima i o upravljanju projektima finansiranim iz tih fondova. Oni treba da prenose znanja iz pomenutih oblasti službenicima državne uprave, lokalne samouprave i članovima nevladinih organizacija. Obuku za trenere izveli su treneri CRNVO kroz radionice: - o EU fondovima, - o upravljanju projektima iz EU, - o pripremi osnovne dokumentacije za konkurse EU fondova, - o metodologiji učenja odraslih. Novi treneri upoznavaće potencijalne korisnike sa mogućnostima pristupa EU fondovima i doprinijeti da se resursi koje nudi EU bolje iskoriste. - 10.567,00 EUR

• Analiza mogućnosti uvođenja elementa zaštite potrošača u nastavni proces - edukacija nastavnika za obrazovanje djece kao potrošača. Podnosilac: NVO Centar za zaštitu potrošača - CEZAP je koncipirao projekat u svjetlu nastojanja da se teme u vezi sa zaštitom potrošača uvedu u formalni obrazovni sistem, u skladu sa Akcionim planom za implementaciju Nacionalnog programa za zaštitu potrošača, koji predviđa obrazovanje potrošača. Stručnjaci iz Zavoda za školstvo i CEZAP-a analiziraju nastavne planove predmetnih programa za osnovnu i srednju školu kako bi utvrdili koje su mogućnosti za uvođenje elemenata zaštite potrošača. U tome im pomažu eksperti iz Makedonije, koji već sedam godina rade na programima zaštite potrošača za djecu i omladinu. Te aktivnosti podržava program podrške regionalnim projektima East East. - 9.466,00 EUR [Ovaj projekat Fondacija podržava i kroz program Reforma obrazovanja sa 2.234,00 EUR, ukupno sa 11.700,00 EUR]

3. Doprinos jačanju uticaja civilnog društva na donosioce odluka u cilju kvalitetnijeg sprovođenja Nacionalnog plana za integracije (NPI)

• EU Matrix - monitoring implementacije NPI - a u Crnoj Gori, I faza. Podnosilac: NVO Evropski pokret u Crnoj Gori - Projekat odgovara na zahtjev koji se postavlja pred Crnu Goru u procesu evropske integracije da civilno društvo bude više uključeno u praćenje implementacije Nacionalnog programa za integraciju (NPI) te da značajnije učestvuje u kreiranju politika i davanju preporuka za unapređenje realizacije NPI-a. Evropski pokret u Crnoj Gori (EPuCG) nastoji da ustanovi i razvija sistem za stalno praćenje NPI-a, što podrazumijeva fokusiranje organizacija civilnog društva na određene oblasti u kojima se pokaže da nema očekivanog napretka. Projekat zato predviđa stvaranje mreže (koalicije) nevladinih organizacija Euroblok. Njega u početku čine EPuCG, Centar za monitoring i Institut Alternativa, kojima kasnije treba da se pridruži još nekoliko renomiranih NVO-a. Projekat EU Matrix započet je 2008. uz podršku Fondacije. - 14.418,00 EUR [Ovaj projekat Fondacija podržava i kroz program Javna uprava i lokalna samouprava sa 15.000 EUR, sa 226 EUR preostalih iz pripremne faze projekta, ukupno sa 29.644 EUR]

• Ka bijeloj šengenskoj listi - monitoring Mape puta. Podnosilac: NVO Centar za demokratiju i ljudska prava, Podgorica - Projekat je dio većeg projekta "Ka bijeloj Šengenskoj listi - monitoring Mape puta - odgovor zapadnog Balkana", koji je podržao East East: Partnership Beyond Borders Program. CEDEM realizuje taj projekat sa partnerskim organizacijama iz regiona (iz Srbije, Albanije, Makedonije i Bosne i Hercegovine). Fondacija finansijski podržava održavanje dvodnevnog okruglog stola o problemu liberalizacije viznog režima EU prema Crnoj Gori i aktivnosti na izradi Nacionalnog izvještaja sa predlogom mjera za sprovođenje praktičnih politika ("policy paper") u cilju svrstavanja Crne Gore na pozitivnu listu viznog režima EU. Predviđeno je da u radu okruglog stola učestvuju predstavnici relevatnih međunarodnih organizacija, državnih organa i organizacija, međunarodnih i domaćih nevladinih organizacija i fondacija te najznačajnijih političkih partija. Zaključci tog skupa biće dostavljeni predsjedniku Republike, predsjedniku Vlade i predsjedniku Skupštine Crne Gore. - 9.975,00 EUR

Na projekte realizovane kroz Evropski program u 2009. godini, Fondacija je utrošila sredstva u ukupnom iznosu od 229.142,58 EUR.