STRATEGIJA

FOUNDATION OPEN SOCIETY INSTITUTE - PREDSTAVNIŠTVA CRNA GORA

ZA PERIOD 2005-2007. god.

PRILIKE U ZEMLJI
MISIJA FOSI - PREDSTAVNIŠTVA CRNA GORA, CILJEVI ZA PERIOD 2005-2007.
PARTNERI FONDACIJE
INTERNI KAPACITETI
PROGRAM REFORME OBRAZOVANJA
EVROPSKI PROGRAM
PRAVNI PROGRAM
JAVNA UPRAVA I LOKALNA SAMOUPRAVA
ROMSKI PROGRAM
ŽENSKI PROGRAM

PRILIKE U ZEMLJI

Rezultati nedavnog istraživanja javnog mnjenja u velikoj mjeri ilustruju trenutne političke prilike u Crnoj Gori jer pokazuju da zemlja još pati od višegodišnjih podjela između dvije različite političke opcije. Jedna predstavlja orijentaciju ka nezavisnosti, dok druga podržava jačanje zajednice Srbije i Crne Gore. Dublja analiza rezultata istraživanja pokazuje koje vrijednosti ispitanici vezuju uz ove opcije: uz prvu - uspostavljanje moderne države i civilnog društva, uz drugu - autoritarne društvene vrijednosti i prilično jak nacionalistički stav.

Kada se postavlja pitanje evropskih integracija, izgleda da podjele nijesu tako oštre i duboko ukorijenjene. Naime 83,4% građana pozitivno je odgovorilo na pitanje da li Crna Gora treba da postane član Evropske unije. Dublja analiza, pak, pokazala bi da većina građana ima samo površno znanje o standardima EU-e. Za njih integracija u Evropsku uniju predstavlja izlaz iz siromaštva i nezaposlenosti, što su goruća pitanja crnogorskog društva.

U ovakvoj situaciji mogu se konstatovati dva problema:

velik dio građana Crne Gore nije svjestan da je integracija u Evropu moguća samo ukoliko se nastave i kvalitetno primijene započete reforme,
nema integracije u Evropu ukoliko se prvo ne odreknemo ksenofobije i svih vrsta nacionalizma.

Da bi se prevazišli ovi problemi i zemlja osposobila za približavanje evropskim integracijama, neće biti dovoljna samo jaka politička volja i jedinstven stav o poštovanju principa vladavine prava, nego još jače državne institucije i kadrovski potencijal. Crna Gora treba da udruži sve postojeće domaće stručne snage i da podstakne donatore na dodatnu podršku kako bi sprovela reforme i razvila institucije tako da one mogu preuzeti nove odgovornosti. U svakom slučaju, kad govorimo o reformama, moramo imati na umu da one počivaju na prihvaćenim društvenim vrijednostima. Naime, naše društvo još funkcioniše u okvirima autoritarne komunističke svijesti, a posljednjih, tranzicijskih, godina dodatno je opterećeno siromaštvom, nacionalizmima i ksenofobijom. Ipak, ohrabruje to što, prema istraživanju javnog mnjenja, većina građana podržava reformu obrazovanja. Nadamo se da će upravo reforma obrazovanja ponovo afirmisati tradicionalne crnogorske vrijednosti kao što su multikulturalnost i solidarnost, a takođe i uvesti vrijednosti modernog otvorenog društva - socijalnu pravdu i ravnopravnost u svakom smislu.

Četiri oblasti reformi - privreda, obrazovanje, sudstvo te javna uprava i lokalna samouprava - određene su u protekle dvije godine kao najvažnije za razvoj Crne Gore.

Da bi ispunila ciljeve koje postavljaju reformske strategije, Crna Gora prvo treba da usvoji nove propise u skladu sa standardima Evropske unije. Očekuje se da ova faza bude završena do kraja 2004. godine.

U vrijeme donošenja novih propisa, Crna Gora je imala stabilnu parlamentarnu većinu i stabilnu vladu. Međutim, bilo je mnogo prepreka reformskom procesu, a jednu od najvećih napravile su opozicione stranake odbijajući da učestvuju u usvajanju novih propisa. Time su one na samom početku ozbiljno ugrozile sljedeću fazu - implementaciju reformi. Opozicija, koja je jedinstvena samo u bojkotu parlamenta i u zahtjevima za vanrednim parlamentarnim izborima, ne nudi nikakav politički ni ekonomski program koji bi donio poboljšanja, poput uspostavljanja vladavine prava, izgradnje institucija i privrednog razvoja. S druge strane, neki čelnici vladajuće koalicije izloženi su sve žešćim napadima zbog navodne umiješanosti u korupcionaške afere. Sve ovo dovelo je do toga da povjerenje građana u političke partije i državne institucije stalno opada.

Iako je proces odlučivanja u Crnoj Gori uglavnom još u rukama postojećih političkih partija, činjenica je da neke inicijative civilnog društva odnedavna značajno utiču na formiranje stavova javnosti prema ekonomskim i socijalnim pitanjima u ovoj zemlji. Značaj tih inicijativa reflektuje se i u rezultatima nedavnog ispitivanja javnog mnjenja, koje je pokazalo da neki predstavnici civilnog društva zauzimaju visoko mjesto na ljestvici popularnih ličnosti. Iako ima spekulacija da bi određene incijative civilnog društva mogle prerasti u političke partije, ne može se osnovano očekivati da će se to i dogoditi u sljedećih nekoliko godina.

U sferi izvršne vlasti 2003. godine povoljno su se razvijali događaji u pogledu izrade strategija u glavnim poljima reformi u Crnoj Gori - javnoj i lokalnoj upravi, obrazovanju, zakonodavstvu i privredi. Međutim, boljka državnih institucija su kadrovi - nedovoljno plaćeni, nedovoljno obučeni i obrazovani a da bi mogli sprovesti nove strategije. Pored toga, ministarstava nijesu organizovana na odgovorajući način i nemaju dovoljno tehničkih i tehnoloških kapaciteta.

Iako ovi problemi još nijesu prevaziđeni, mora se primijetiti da su u posljednje dvije godine vođene intenzivne obrazovne aktivnosti s ciljem da se ojačaju kapaciteti u državnim službama. I Vlada i donatori u Crnoj Gori smatraju da je za državne službenike najvažnije stručno usavršavanje kako bi uspješno obavljali zadatke u fazi primjene propisa. Jedan od načina za upoznavanje građana sa razvojem reformi bile su i nešto intenzivnije medijske kampanje. NV-sektor je u velikoj mjeri doprinio unapređenju saradnje između državnih službenika i građana, posebno na opštinskom nivou.

U domenu pravosuđa vođene su različite aktivnosti na primjeni novih zakona, čiji je cilj jačanje samostalnosti i nezavisnost pravosudnog sistema. Međutim, nezavisnost i samostalnost sudova još će dugo predstavljati glavni izazov u tranziciji ka demokratskom i otvorenom društvu, jer, s jedne strane, sudovi su u Crnoj Gori institucionalno slabi, a s druge, pravosuđe je još podložno političkim pritiscima.

Sve ovo Fondaciji daje jasne smjernice kako da razvija dugoročnu misiju i da postavi ciljeve u skladu sa potrebama Crne Gore da postane moderno i demokratsko društvo.

^ na vrh

MISIJA FOSI - PREDSTAVNIŠTVA CRNA GORA, CILJEVI ZA PERIOD 2005-2007.

Fondacija Open Society Institute u Crnoj Gori je prisutna već čitavu deceniju. Za to vrijeme težište njenih aktivnosti se mijenjalo u zavisnosti od političkog i društvenog okruženja. U vrijeme kada je u Crnoj Gori bilo prisutno svega nekoliko donatora, Fondacija je suštinski doprinijela stvaranju i razvoju civilnog društva i podržala druge ključne sektore crnogorskog društva. Fondacija je imala i još ima vodeću ulogu u razvoju programske politike u oblastima kao što je reforma obrazovanja, a pionirski posao obavila je pokrenuvši pitanja zaštite marginalizovanih grupa, kao što su Romi.

U aprilu 2002. godine, Fondacija je temeljito transformisana. Smanjen je ili izdvojen iz Fondacije (spin-off) određeni broj programa i ukupni budžet (mrežni program stipendija izdvojen 2004.), smanjen je broj zaposlenih, a djelimično je izmijenjen i način rada. Novi Međunarodni savjetodavni odbor Fondacije predložio je da se, na osnovu prethodnog iskustva i rezultata, definiše nova misija usmjerena na oblasti u kojima možemo najviše da utičemo na razvoj programske politike. Te oblasti su: obrazovanje, javna uprava / lokalna samouprava, pravna reforma i zaštita marginalizovanih grupa.

Fondacija je kroz sve programe 2003. godine ukazivala na evropsku dimenziju reformi koje podržavamo. Tako je promovisanje i uvođenje EU standarda u sve oblasti reformi od prvobitne inicijative, koja je obuhvatala raznorodne aktivnosti, prerasla u zasebni program. On je postao dio naše dugoročne misije - podrška crnogorskom društvu da se razvija u skladu sa standardima i dobrom praksom Evropske unije i da svoje razvojne ciljeve dostigne tako što će uvažavati i poštovati vrijednosti i principe otvorenog društva.

Misija FOSI CG uklapa se u opšte društveno i političko okruženje - i s obzirom na pozitivan stav građana prema EU integracjama i s obzirom na zvanično političko opredjeljenje relevantnih institucija i vodećih predstavnika civilnog društva. Međutim, ne smijemo zaboraviti da među onima koji podržavaju evropske integracije ima i onih koji se još zalažu za retrogradne ideje, kao što smo već pomenuli. Stoga vjerujemo da je, pored razvoja institucija i ljudskog potencijala, za nastavak reformi i evropsku orijentaciju crnogorskog društva izuzetno važno i jačanje vrijednosti otvorenog društva. Fondacija namjerava da ostvaruje svoju misiju i ciljeve bez obzira na konačno rješenje državno-pravnog statusa. Štaviše, ubijeđeni smo da će građani Crne Gore najviše dobiti uvođenjem evropskih standarda i dobre prakse, bez obzira na to kada će (i da li će) početi formalni proces evropskih integracija.

Takođe podržavamo regionalne inicijative OSI-a za integraciju Zapadnog Balkana u EU. Stoga će Fondacija pozdraviti ove incijative i spremna je da u njima učestvuje.

U svjetlu usvojene dugoročne misije, Fondacija će raditi na tome da postigne tri strateška cilja:

da doprinese uvođenju kvaliteta i održivosti, u skladu sa već usvojenim standardima EU-e u obrazovanju i pravnim reformama, kao i u reformama državne i lokalne uprave;

da pomaže pri uvođenju standarda i dobre prakse Evropske unije i da jača vrijednosti otvorenog društva, kako bi se postigla ravnopravnost i kvalitet obrazovanja i pravde za sve, posebno vodeći računa o marginalizovanim grupama i manjinama;

da podrži povećanje efikasnosti i javnosti rada institucija na centralnom i lokalnom nivou.

U ovom kontekstu naši ciljevi u vremenu od 2005. do 2007. godine biće sljedeći:

Angažovanje i usvršavanje lokalnih stručnjaka iz civilnog i državnog sektora,
Podsticanje i podržavanje sistematske saradnje civilnog i državnog sektora kako bi Crna Gora razvila sopstvene snage,
Podrška uvođenju koncepta inkluzivnog obrazovanja i principa kvalitetnog obrazovanja za sve,
Jačanje incijativa civilnog sektora u praćenju primjene novih zakona (protiv korupcije, o slobodnom pristupu informacijama itd.),
Podrška uvođenju efikasnih mehanizama u institucionalnom upravljanju,
Razvoj snaga koje će uspješno primjenjivati nove propise i standarde na centralnom i lokalnom nivou.

Ove ciljeve Fondacija bi trebalo da postigne kroz redovne programe (Reforma obrazovanja, Javna uprava i lokalna samouprava, Pravni, Romski i Ženski program), a takođe i kroz novi, Evropski program - koji bi formalno trebalo da pokrene 2005. godine. Fondacija će pitanjima iz ovih reformskih oblasti, kao i do sada, prilaziti cjelovito i sistematski - i sa polazišta pojedine reforme (obrazovanja, prava ili javne/lokalne uprave) i sa težnjom da se uvedu EU standardi i izgrade institucije.

Kroz Evropski program namjeravamo da proširimo znanja državnih službenika, nevladininh organizacija i građana o evropskim standardima. Oslanjaćemo se na saznanja i iskustvo zemalja koje su nedavno postale članice EU-e. Posebnu pažnju posvetićemo uspostavljanju saradnje između Vlade i civilnog sektora u oblasti evropskih standarda. Naš krajnji cilj je da mobilišemo sve raspoložive snage u Crnoj Gori da pomognu u osmišljavanju izvodljive i održive politike evropeizacije zemlje.

S druge strane, Program izgradnje kapaciteta - zajednički projekat OSI-a, UNDP-a i Vlade Republike Crne Gore, prvenstveno je namijenjen stvaranju modernih i efikasnih institucija u skladu sa dometima najbolje evropske prakse. Tačnije, CDP je zamišljen tako da razvije kapacitete u Vladi Crne Gore koji će kreirati i koordinirati programsku politiku i prilagođavanje zakona zahtjevima integracije u Evropu. Biće nastavljene aktivnosti na jačanju vertikalne strukture i funkcionisanja određenih ministarstava, koje su započete 2004. godine u okviru CDP-a. Međutim, od 2005. godine, ove će aktivnosti biti proširene i na horizontalnu koordinaciju unutar Vlade, jer je ona neophodna da bi se mogla rješavati pitanja fiskalnih i socijalnih efekata reformi i harmonizacije sa EU standardima

^ na vrh

PARTNERI FONDACIJE

Kako bi provela aktivnosti vezane za dugoročne ciljeve i zadatke i pojačala njihov učinak, Fondacija će i dalje tijesno sarađivati sa lokalnim partnerima - nevladinim organizacijama, institucijama koje kreiraju programe i državnim institucijama. To su, na primjer - nevladine organizacije koje se bave istraživanjima javnog mnjenja i analizom vrednosnih orijentacija u crnogorskom društvu, - incijative koje se zalažu za partnerstvo Vlade i nevladinog sektora u evropskim procesima, - inicijative koje promovišu jednakost i informišu o tome, - monitoring primjene zakona itd. Naši partneri u vladi biće odgovarajuća ministarstva i agencije preko kojih možemo nastaviti da utičemo na razvoj programskih politika.

U tom cilju nastaviće se i saradnja sa međunarodnim organizacijama i donatorima uključenim u reformske oblasti kojima se bavi i Fondacija. Do sada je Fondacija imala veoma dobru saradnju sa agencijama UN-a i bilateralnim donatorima. Program izgradnje kapaciteta, zajednički program FOSI-a, UNDP-a i Vlade Crne Gore, poslužiće kao dodatna linija za saradnju i za uključivanje ostalih donatora i međunarodnih finansijskih institucija.

Fondacija će se takođe oslanjati na podršku OSI-mreže, a posebno na iskustva nacionalnih fondacija iz zemalja koje pristupaju EU-i, na kancelarije OSI-a u Londonu i Briselu te na mrežne programe.

^ na vrh

INTERNI KAPACITETI

Uzimajući u obzir činjenicu da dostignuća Instituta za otvoreno društvo u Crnoj Gori nijesu samo u rezultatima ostvarenim kroz naše programe, već i u individualnim sposobnostima osoblja, razvijenim tokom rada Fondacije, Bord Fondacije je zaključio da bi i u naredne tri godine trebalo da se oslanjamo na postojeći kadar koji vodi programe. Bord je zaključio da su ljudi koji vode programe stekli visoku stručnost u svojim oblastima. Takva je ocjena i o njihovim multidisciplinarnim kompetencijama, koje su razvili kroz nedavno ustanovljene integrisane programe (CDP, Evropski program, Inkluzivno obrazovanje itd.).

Planirano je da godišnji nacionalni budžet Fondacije za period od 2005. do 2007. godine ostane na otprilike istom nivou kao i u 2004. godini tj. da iznosi 1.041,850 dolara.

^ na vrh

PROGRAM REFORME OBRAZOVANJA

Kontekst

Vlada Crne Gore je početkom 2003. godine definisala reforme u obrazovanju, zakonodavstvu i privredi kao prioritetne oblasti koje treba podržati i provesti. Cjelokupni proces reforme obrazovanja, koja je osmišljena uz podršku Fondacije, predstavljen je tada kao primjer dobre prakse koju bi trebalo slijediti i u drugim oblastima reforme. Isto tako, Vlada je i zvanično odobrila Strategiju reforme obrazovanja u periodu od 2003. do 2005. godine i Strategiju uvođenja ICT u školski sistem do univerzitetskog obrazovanja. U aprilu 2003. godine potpisan je Memorandum o razumijevanju između Ministarstva prosvjete i nauke i FOSI - Predstavništva Crna Gora, koji obavezuje obje strane da pojačaju napore kako bi se obezbijedilo da se predviđene promjene i održe.

Međutim, pokazalo se očiglednim da opredjeljenje Vlade nije dovoljno ako nije praćeno odgovarajućom finansijskom komponentom za uvođenje planiranih promjena, ali i strategijom za izgradnju ljudskih resursa, prvenstveno u Ministarstvu prosvjete i nauke i u novoj obrazovnoj instituciji - Zavodu za školstvo, kako bi oni mogli preuzeti i organizovati mnogobrojne, raznovrsne i zahtjevne reformske aktivnosti.

Da bi doprinijela rješavanju ova dva pitanja - nedostatka finansijskih sredstava i razvoju kadrovskih kapaciteta, Fondacija je u 2003. godini uložila najveći napor da se pripremi i pokrene Program razvoja kapaciteta (CDP), zajednički program FOSI - Predstavništva Crna Gora, UNDP-a i Vlade Republike Crne Gore, sa ciljem da se angažuju određeni strani i domaći stručnjaci koji će prenijeti neophodno stručno znanje. Određeno je da Ministarstvo prosvjete i nauke bude jedan od tri korisnika CDP-a.

Domaći stručnjaci, angažovani kroz CDP, trenutno pokrivaju dvije funkcije koje su do sada nedostajale Ministarstvu: eksterne komunikacije/informisanje javnosti i razvoj ICT sistema za školski sistem u Crnoj Gori - obje od izuzetne važnosti za postizanje punog efekta reforme obrazovanja. Planirano je da se kroz CDP angažuju i stručnjak za komparativno pravo, koji bi pomogao Ministarstvu da napravi podzakonske akte, i stručnjak za uvođenje sistema kvaliteta, koji bi pomogao Zavodu za školstvo u razradi sistema standarda kvaliteta za potrebe internog i eksternog praćenja realizacije reforme.

U pogledu aktivnosti u okviru procesa reforme obrazovanja može se s pravom reći da je 2003. godina bila obilježena intenzivnim radom na reformi nastavnih planova i programa i, takođe, mnogobrojnim aktivnostima koje su bile usmjerene na uključivanje drugih donatora. Takođe, nakon trogodišnje "pauze" u pogledu izvještavanja medija o reformi obrazovanja, sada, nakon što je Vlada reformu obrazovanja označila jednim od prioriteta, te zbog same činjenice da uskoro predstoji faza implementacije i da je reforma nastavnih planova i programa počela da se dotiče nekih krajnje delikatnih političkih pitanja kao što su pitanje jezika ili nastavnog plana i programa iz istorije, obrazovanje je konačno dospjelo u središte pažnje medija i javnosti.

Implementacija reformisanih nastavnih planova i programa, kao i druge promjene koje je predvidjela reforma sistema obrazovanja u Crnoj Gori, počela je septembra 2004. godine i to u 20 osnovnih škola (od ukupno 160). Sa usvojenim novim propisima i reformisanim nastavnim planovima i programima, koje će uskoro da usvoje nadležni obrazovni savjeti, pokrenute su brojne i intenzivne aktivnosti za pripremu škola, nastavnika, direktora ali i roditelja i đaka za nove uloge koje će imati u promijenjenom školskom okruženju.

U ovom kontekstu važno je pomenuti rezultate istraživanja javnog mnjenja koje je obavio Centar za demokratiju i ljudska prava uz podršku FOSI CG, po kojem je 52,4% ispitanika dalo pozitivan odgovor na pitanje da li bi, da je napunilo šest godina, upisali svoje dijete u reformisanu osnovnu školu. Još jedan skup odgovora koji u velikoj mjeri ukazuju na važnost koju ispitanici pridaju obrazovanju kao faktoru koji doprinosi razvoju i prosperitetu, dolazi od nezaposlenih. Naime, od svih grupa u reprezentativnom uzorku, upravo je ova grupa ispitanika sa najviše glasova podržala reformu obrazovanja.

Nove obrazovne institucije, pogotovo Zavod za školstvo, uključene su u niz projekata koji za cilj imaju da se izgrade kapaciteti kako bi mogle da primjenjuju nove sisteme opisnog ocjenjivanja, eksterne evaluacije itd. Nažalost, za implementaciju su potrebna sredstva i kapaciteti koji u velikoj mjeri prevazilaze sredstva koje država i sada prisutni donatori mogu da stave na raspolaganje, tako pitanje nedovoljnih kadrovskih kapaciteta i infrastrukture ostaje i dalje akutan problem i zahtijeva hitno djelovanje.

Strategija Programa reforme obrazovanja FOSI CG za period od 2003. do 2005. godine odobrena je u novembru 2002. godine. Nakon tri godine aktivnog angažovanja u reformi obrazovanja u Crnoj Gori, Fondacija je izradila svoju strategiju na takav način da ona omogućava da se sa integralnog pređe na fokusiraniji pristup procesu reforme obrazovanja, a sa krajnjim ciljem da se pomogne kontinuiranosti i održivosti procesa reforme obrazovanja. Upravo iz tog razloga je strategija za 2003-2005. godinu označila za podršku sljedeće glavne oblasti:

mobilizacija donatora,
izgradnja kapaciteta u ključnim segmentima reforme (nastavni planovi i programi, obuka nastavnika, izgradnja institucija, izdavanje udžbenika, izmjena propisa), i
informisanje javnosti i transparentnost procesa reforme obrazovanja.

Zadovoljstvo nam je što možemo da kažemo da je 2003. godina pokazala da se novi pristup - usmjereniji i fleksibilniji - pokazao kao dobar izbor u cjelokupnom kontekstu reforme obrazovanja u Crnoj Gori i kao dobra priprema za njeno sprovođenje u septembru 2004. godine.

Postignuti rezultati

Do sada su sprovedene aktivnosti u sva tri segmenta reforme:

1. Podrška Ministarstvu prosvjete i nauke u mobilisanju drugih donatora

FOSI - Predstavništvo Crna Gora je, uz pomoć OSEP-SEE i OSI-Brisel, Ministarstvu prosvjete i nauke pružilo finansijsku i organizacionu podršku u iniciranju i pripremi donatorskih konferencija za pomoć obrazovnoj reformi u Crnoj Gori u aprilu i tokom novembra 2003. godine u Briselu, Podgorici i Beogradu.

Ovi sastanci su bili prilika da Ministarstvo prosvjete i nauke informiše potencijalne donatore o dotadašnjim postignućima u obrazovnoj reformi, sadašnjem stanju obrazovanja u Crnoj Gori i prioritetima za donatorsku pomoć. Susreti sa donatorima i cjelokupni posao u vezi s njima značajno su doprinijeli opredijeljenosti Svjetske banke da pripremi prvi kredit za obrazovanje u Crnoj Gori. Isto tako, postoji snažan interes nekih bilateralnih donatora, pogotovo Vlade Finske, da se uključi u proces obrazovne reforme.

2. Ekspertska pomoć ključnim segmentima reforme

Reforma nastavnih planova i programa:

Savjet za obnovu nastavnih planova i programa osnovao je komisije po predmetima i održao niz seminara da bi komisijama omogućio da se upuste u zahtjevan zadatak revizije i izrade novih nastavnih planova i programa. U decembru 2003. godine, komisije su proizvele konačni nacrt nastavnih planova i programa nakon napornog i intenzivnog osmomjesečnog rada. FOSI CG i OSEP-SEE su podržali Savjet kroz kratkoročan i dugoročan angažman eksperata, kao i kroz obezbjeđenje finansijskih sredstava nephodnih za rad Savjeta. Predmetni nastavni planovi i programi su trenutno na razmatranju u Savjetu za opšte obrazovanje i očekuje se da ih ovo tijelo odobri do kraja maja 2004. godine.

Izdavanje udžbenika:

Zavod za udžbenike i nastavna sredstva je organizovao posljednji od šest seminara za buduće autore udžbenika u julu 2003. godine. Sistemski i sveobuhvatni pristup Zavoda reformi obrazovanja i produkciji novih udžbenika, osmišljen uz pomoć dva međunarodna eksperta, doprinio je da Crna Gora bude domaćin konferencije na temu izdavanja udžbenika u malim zemljama. Konferencija je okupila predstavnike ministarstava i izdavačkih kuća iz 16 zemalja, a organizovana je kroz program EAST-EAST.

Izgradnja institucija:

Podrška kroz Program izgradnje kapaciteta (Vlada Crne Gore/FOSI CG/ UNDP): Na duži rok je u Ministarstvu prosvjete angažovano dvoje eksperata, i to u oblasti informisanja javnog mnjenja i uvođenja informacione tehnologije u obrazovni sistem u Crnoj Gori.

Fondacija je obezbijedila ekspertsku i finansijsku pomoć da se u okviru Zavoda za školstvo formira Ispitni centar na taj način što će stvoriti svoje ljudske resurse i prvi put u Crnoj Gori uvesti sistem eksterne evaluacije. To se radi kroz pilot projekat nacionalnog testiranja učenika trećeg razreda osnovne škole iz predmeta maternji jezik i matematika. Fondacija će takođe pružiti pomoć Ministrastvu prosvjete i nauke da se pripremi (u 2004. i 2005. godini) za učešće u PISA testiranju za 2006. godinu.

Obuka nastavnika:

Pored Step-by-Step programa, Fondacija je podržala i nekoliko drugih projekata obuke nastavnika u saradnji sa drugim institucijama i donatorima:

Obuka trenera za rad sa djecom uzrasta 6 - 9 godina, u saradnji sa Britanskim savjetom,

Obuka trenera - građansko obrazovanje, sa Konzulatom SAD,

Obuka nastavnika u srednjim stručnim školama - u okviru Projekta za razvoj srednjeg stručnog obrazovanja, koji podržava Evropska agencija za rekonstrukciju,

Obuka nastavnika iz oblasti novih nastavnih planova i programa.

3. Obezbjeđivanje transparentnosti procesa reforme obrazovanja

FOSI CG je obezbijedio sredstva i angažovao iskusne novinare za pripremu mjesečnih podlistaka, na dvije strane, o reformi obrazovanja u "Pobjedi". Fondacija je takođe pomogla Zavodu za školstvo da objavi Informator o novoj devetogodišnjoj školi, koji je bio distribuiran kroz dnevni list "Pobjeda" i dostavljen svim osnovnim školama u Crnoj Gori.

Strateški prioriteti u periodu od 2005. do 2007. godine

Kao što je naznačeno u strategiji za period od 2003. do 2005. godine, FOSI CG planira da u 2005. godini nastavi podršku u oblastima ključnim za implementaciju reforme, a to su donatorska koordinacija, izgradnja kapaciteta i institucija, i informisanje javnosti / transparentnost procesa reforme obrazovanja. Isto tako, biće obavljena evaluacija programa Reforma obrazovanja, kao što je predviđeno trogodišnjom strategijom, ali sa nešto izmijenjenim pristupom zbog drugačijeg konteksta - lokalnog i donatorskog, kao i zbog nastavka aktivnosti FOSI CG u reformi obrazovanja u 2006. i 2007. godini.

Fondacija će nastaviti da primjenjuje fleksibilan pristup u obezbjeđivanju donacija koji će nam omogućiti da, kao jedan od malobrojnih donatora, obezbijedimo pomoć tamo gdje je ona najpotrebnija, ali uvijek u cilju kreiranja uslova za održivost reformi. Podrška će se, prvenstveno, ogledati u pomoći izgradnji kapaciteta nastavnika i obrazovnih institucija za implementaciju reforme (Zavod za školstvo i Zavod za udžbenike i nastavna sredstva), kao i kroz pomoć Ministarstvu obrazovanja na planu mobilizacije drugih donatora.

U kontekstu promjene angažmana Fondacije u reformi obrazovanja - od podrške, konsultativnih i koordinirajućih djelatnosti, ka funkcijama monitoringa, evaluacije i savjetodavne uloge u definisanju obrazovnih politika, 2005. godina će biti obilježena početnim koracima upravo na realizaciji ovoga pristupa. Naime, imajući u vidu da će primjena novih nastavnih planova i programa početi u školskoj 2004/2005. godini, biće neophodno da se razvije sistem kontrole kvaliteta kako bi se mogao ocijeniti način na koji se promjene uvode.

Fondacija će podržati relevantne obrazovne institucije u izradi sistema standarda kvaliteta na način što će osmišljavati i podržavati projekte koji imaju za cilj da se procijeni kvalitet kako novih nastavnih planova i programa, tako i njihovih metoda. Nadalje, 2005. godine biće sprovedeno glavno istraživanje u okviru projekta eksterne evaluacije na nacionalnom nivou za učenike trećeg razreda, a posebnu pažnju trebalo bi posvetiti trenutno nedostajućim kapacitetima potrebnim za analizu rezultata i pripremu preporuka. Fondacija će stoga pomoći da se izgradi funkcija monitoringa relevantnih institucija (Zavod za školstvo) i nevladinih organizacija (tj. Pedagoškog centra, kao jedine nevladine organizacije iz oblasti obrazovanja) kako bi one mogle da reaguju u skladu sa stalnim promjenama obrazovnog konteksta.

Kao jedan od malobrojnih donatora koji su uključeni u obrazovanje u Crnoj Gori, Fondacija će nastaviti da pruža direktnu pomoć izgradnji kapaciteta nastavnika kao glavnih implementatora reforme, kao i projektima koji se odnose na izradu novih udžbenika. Na indirektan način, kroz partnerstvo između UNDP, FOSI CG i Vlade RCG na projektu Izgradnje kapaciteta javne uprave, Fondacija će nastaviti sa aktivnostima usmjerenim na osnaživanje Zavoda za školstvo i Ministarstva prosvjete i nauke za potrebe realizacije reformi. Poseban naglasak biće stavljen na uvođenje EU standarda u obrazovanje, kao i na ustanovljenje metodologije interne i eksterne provjere kvaliteta.

Osim što će nastaviti da kroz raznovrsne aktivnosti primjenjuje princip transparentnosti i javnosti procesa reforme obrazovanja, Fondacija će takođe pratiti stavove svih zainteresovanih strana - učenika, nastavnika, roditelja i šire javnosti - u vezi sa promjenama nastavnih planova i programa, metodologije nastave, udžbenika itd., koje se uvode u sistem obrazovanja.

Na ovaj način Fondacija će pokušati da napravi uravnotežen i fleksibilan pristup procesu reforme obrazovanja u periodu od 2005. do 2007. godine koji će, s jedne strane, obuhvatiti pružanje podrške aktivnostima relevantnih institucija, i, s druge strane, monitoring kvaliteta primjene i formulaciju preporuka za unapređenje postojećeg stanja. Ovakav fleksibilan pristup omogućiće Fondaciji, kao trenutno jedinom donatoru u oblasti reforme opšteg obrazovanja do univerzitetskog nivoa, da odgovori na potrebe procesa reforme obrazovanja. Fondacija će, naime, biti u mogućnosti da reaguje na odgovarajući način kako u slučaju pozitivnog "scenarija" (stabilna vlada koja podržava reforme, stabilan proces reforme, uključenje drugih donatora), tako i u slučaju nepovoljnog razvoja događaja (nestabilna vlada, nedostatak podrške donatora, prepreke u reformskom procesu).

Sa operacionalizacijom prvog kredita Svjetske banke u 2005. godini i, nadamo se, podrškom bilateralnih donatora (vlade Finske, Kanade i Japana) koji će svakako doprinijeti održivosti uvedenih promjena, Fondacija će moći da napravi snažniji pomak ka svojim novim funkcijama - monitoringu, pripremi i zagovaranju promjena u definisanju i implementaciji javnih politika.

Nova uloga će imati za cilj da se prvenstveno njeguju vrijednosti otvorenog duštva u obrazovanju - onih za koje smo se zalagali i koje smo u velikoj mjeri uspjeli da ugradimo u sva važnija dokumenta obrazovne reforme ( tj. Knjiga promjena i novi propisi iz oblasti obrazovanja) - kroz praćenje implementacije, sprovođenje istraživanja, pružanje ekspertske podrške i pripremu preporuka za dalje sprovođenje procesa reforme.

Fondacija će se posebno usredsrijediti na pitanja otvorenog pristupa obrazovanju, na kvalitet obrazovanja i na principe decentralizacije i odgovornog rukovođenja sektorom obrazovanja. U oblasti otvorenog pristupa obrazovanju, Fondacija će vršiti monitoring stepena i kvaliteta uključivanja vulnerabilnih grupa, pogotovo Roma i djece sa posebnim potrebama u redovno školovanje.

Problemi vezani za rano napuštanje škole, naročito prisutni kod romske djece, biće takođe posebno obrađeni. Razmatraće se različiti faktori koji utiču na kvalitet obrazovanja, tj. nastavnih metoda, kurikuluma, upravljanja itd. i definisaće se preporuke za unapređenje. Konačno, monitoring i istraživanje će pokazati koliko uprave škola i organizacione strukture u njima odražavaju novi pristup obrazovanju, te kako i da li je proces odlučivanja strateški i participatoran, i da li su i u kojoj mjeri škole otvorene prema lokalnoj zajednici i saradnji sa roditeljima.

Nalazi iz istraživanja i preporuke koje se odnose na ova pitanja biće predstavljeni svim zainteresovanim stranama i široj javnosti. Fondacija će takođe organizovati okrugle stolove, seminare, javne diskusije i druge događaje kako bi doprinijela javnosti procesa reforme. Takođe, u našem radu imaćemo otvoren i fleksibilan pristup koji će nam omogućiti da idenitifikujemo i druga pitanja koja su značajna za dalji razvoj sistema obrazovanja i da reagujemo na njih.

Budžet (u €):

Programske aktivnosti	2005. god.	2006. god.	2007. god.
Izgradnja kapaciteta i institucija	110.000	100.000	80.000
Mobilizacija donatora	15.000	10.000	10.000
Evaluacija i monitoring	20.000	25.000	40.000
Informisanje javnosti	15.000	15.000	20.000
Ukupno	160.000	150.000	150.000

^ na vrh

EVROPSKI PROGRAM

Od potprograma u 2004. godini do posebnog programa u 2005. godini i dalje

Fondacija je 2003. godine pokrenula novi Evropski program kao sastavni dio redovnih aktivnosti u sklopu programa Javna uprava i lokalna samouprava. U 2004. godini Međunarodni savjetodavni odbor Fondacije razmotrio je aktivnosti vođene u tom potprogramu. Na temelju ocjene tih aktivnosti i temeljite analize odnosa prema Evropskoj uniji u Crnoj Gori, Odbor je odlučio da glavna strateška orijentacija Fondacije od 2005. do 2007. godine bude podrška crnogorskom društvu da se razvija u skladu sa standardima i dobrom praksom Evropske unije i da svoje razvojne ciljeve dostigne tako što će uvažavati i poštovati vrijednosti i principe otvorenog društva. Stoga je Odbor preporučio da od 2005. godine Evropski potprogram postane zaseban program sa povećanim budžetom i da ga realizuje osoblje koje već radi u Fondaciji.

Evropski program objedinjavaće različite djelatnosti tako što će angažovati sve mreže nevladinih organizacija kojima je Fondacija pomagala kroz svoje redovne programe. Namjeravamo da se oslanjamo na postojeće nevladine organizacije i ujedno ih podstičemo da se udružuju u promovisanju evropskih standarda i vrijednosti otvorenog društva. Nadamo se da ćemo time povećati učešće javnosti u procesu političkog odlučivanja.

Kontekst

Vlada Crne Gore je u 2003. godini usvojila glavna strateška dokumenta, prvenstveno Nacionalnu strategiju za reformu javne uprave, u kojoj je predvidjela promjene u skladu sa standardima EU. Vlada Crne Gore je napravila prve korake ka stvaranju neophodnih institucionalnih preduslova za ovaj proces osnivanjem novog ministarstva zaduženog za ekonomske odnose sa inostrastvom i EU integracije. Isto tako, formiran je Savjet za evropske integracije, kao Vladino savjetodavno tijelo, koje čine predstavnici civilnog i vladinog sektora. Uz to, formirana je Komisija za koordinaciju procesa pristupa EU-i kao stručno tijelo zaduženo za koordinaciju i unapređenje aktivnosti i saradnje ministarstava, državnih organa i institucija koje su nadležne za sprovođenje i primjenu programskih aktivnosti koje se odnose na proces prijema u EU-u.

Što se tiče stavova građana prema integracijama u EU, istraživanja javnog mnjenja pokazala su otvorenost prema ovom procesu. Naime, 83.4% građana pozitivno je odgovorilo na pitanje da li bi Crna Gora trebala da postane dio Evropske unije. Međutim, dublja analiza rezultata ispitivanja javnog mnjenja pokazala je da ispitanici u značajnoj mjeri ne razumiju šta zapravo znače evropske integracije i koje bi korake trebalo preduzeti da se one ostvare. Za njih su EU-integracije izlaz iz siromaštva i nezaposlenosti, što su dva goruća problema crnogorskog društva.

Nevladin sektor u Crnoj Gori je inicirao stvaranje institucionalnog okvira za saradnju između civilnog i državnog sektora u fazi priprema za proces stabilizacije i asocijacije. Iako Vlada još nije odgovorila na ovu incijativu, uspostavljena je saradnja u određenim oblastima. Na primjer, Ministarstvo za ekonomske odnose sa inostranstvom i evropske integracije potpisalo je memorandum o saradnji sa nekim nevladinim organizacijama kako bi oba sektora zajednički djelovala u periodu prije pristupanja EU-i. Rezultat te saradnje već je zajednički urađena Komunikaciona strategija za informisanje javnosti o procesu pridruživanja Crne Gore Evropskoj uniji.

Međutim, na neke oblasti valja odmah obratiti pažnju kako bi Crna Gora mogla da postigne svoje dugoročne ciljeve:

podizanje opšteg nivoa poznavanja EU standarda i integracija,
podizanje svijesti o tome da je integracija u Evropu moguća jedino ako se nastave i uspješno primijene započete reforme,
uspostavljanje opšteg konsenzusa o potrebi da se poštuju principi otvorenog društva,
jačanje institucionalnih i kadrovskih kapaciteta,
pospješivanje saradnje između države i nevladinog sektora.

Izvještaj o postignutim rezultatima

Program je počeo u 2004. godini i trebalo bi da stvori povoljniji ambijent za razumijevanje tijesne veze procesa EU integracija i pokrenutih reformi. Zamišljeno je da program utvrdi ulogu nevladinih organizacija u procesu stabilizacije i pridruživanja EU-i i, takođe, da doprinese razumijevanju standarda i struktura EU-e u našoj javnosti.

FOSI - Predstavništvo CG organizovalo je niz konsultacija sa nevladinim organizacijama kako bi procijenilo koja im je obuka potrebna na planu EU - integracija. Nevladine organizacije iskazale su potrebu da budu bolje informisane i da aktivno učestvuju u budućim pregovorima sa EU te je FOSI - Predstavništvo CG organizovalo seminare o slovenačkim iskustvima u procesu stabilizacije i pridruživanja Evropskoj uniji i o ulozi nevladinih organizacija u tom procesu.
Fondacija je pokrenula četvoromjesečnu obuku za nevladine organizacije, profesionalne novinare i državne službenike pod nazivom "Škola evropskih integracija". Škola pruža široki spektar teoretskog i praktičnog znanja iz oblasti evropskih integracija - opsežni nastavni plan obuhvata standarde i glavna obilježja procesa EU-integracija, njihovo unapređivanje, evropsku civilizaciju i evropske tekovine uopšte.

Ciljevi programa su:

da zainteresovanim segmentima crnogorskog društva omogući bolje razumijevanje EU-standarda i procesa EU-integracija;
da učvrsti saradnju Vlade i civilnog sektora u pripremnoj fazi procesa integracija;
da podrži novoosnovani "Evropski pokret u Crnoj Gori" - građansku incijativu koja treba da okupi lokalne nevladine organizacije kako bi promovisale zajednički stav da se put u Evropu može trasirati jedino na temelju vrijednosti otvorenog društva;
da u lokalnim nevladinim organizacijama razvije snage koje će se uključiti u evropske mreže za javno zastupanje.

Škola evropskih integracija

"Škola evropskih integracija" bila je prva inicijativa ove vrste u Crnoj Gori i izazvala je golemo zanimanje. Prijavilo se više od 100 vrlo kvalifikovanih kandidata, ali ih je, zbog skučenog prostora, primljeno samo 25 u prvoj generaciji. Evaluacija je pokazala da je Škola veoma uspješna i po organizaciji i po kvaliteti nastave, koju su držali istaknuti domaći i strani univerzitetski profesori, članovi diplomatskog kora, aktivisti nevladinih organizacija i ugledni poznavaoci problematike EU. Sa zadovoljstvom možemo reći da je prva generacija svršenih polaznika Škole postala okosnica novoosnovanog Evropskog pokreta u Crnoj Gori.

Stoga Fondacija nastavlja obrazove aktivnosti tako što godišnje organizuje dva četvoromjesečna kursa o temama vezanim za evropske integracije i to za više polaznika (po 40). Iako je ovo model alternativnog obrazovanja, Pravni fakultet u Podgorici je izrazio interes da njihovi redovni studenti pohađaju kurseve i, za uzvrat, ponudio svoj prostor.

Krajnji cilj ovoga programa je da podrži polaznike Škole u njihovom budućem angažmanu na promovisanju i ustanovljavanju evropskih standarda u crnogorskom društvu. U dugoročnoj perspektivi očekuje se da će Škola postati centar koji će okupljati crnogorske NVO-e i pomagati im da inciraju projekte i aktivnosti u oblastima koje se odnose na EU. Nadamo se da ćemo proizvesti kritičnu masu ljudi iz civilnog i vladinog sektora, koji poznaju evropske institucije, standarde i procedure. Za najuspješnije kandidate vjerovatno će biti organizovani viši kursevi.

Mobilizacija NVO-a

Fondacija namjerava da podrži aktivnosti NVO-a na istraživanju vrednosne orijentacije u crnogorskom društvu i da pomogne organizacijama da promovišu vrijednosti otvorenog društva kao neophodnog uslova za uspješnu integraciju u Evropu.

Nastavićemo da organizujemo seminare i konferencije o iskustvima novih članica EU-e, koja su one imale u pripremama za integracije. Takođe planiramo da podržimo aktivnosti na zalaganju za primjenu međunarodnih standarda. U ovom kontekstu namjeravamo da pomognemo nevladinim organizacijma da upoznaju najbolja iskustva iz zemalja - novih članica EU-e, koja se odnose na umrežavanje i saradnju NVO-a tokom njihovog pristupanja. To bi pomoglo NVO-ma pri izradi preporuka i predloga za Crnu Goru.

Saradnja civilnog i vladinog sektora

Fondacija će NVO-ma pomoći da izvrše pritisak na Vladu da prihvati opšti okvir saradnje na osnovu Bijele knjige o dobrom upravljanju koji je donijela EU, a koji se odnosi na saradnju civilnog i vladinog sektora u vezi sa procesom evropskih integracija. Takođe namjeravamo da podstičemo već uspostavljenu saradnju NVO-a i Ministarstva za ekonomske odnose sa inostranstvom i evropske integracije, tako što ćemo im pomoći da sprovedu gore pomenutu Komunikacionu strategiju. Podržaćemo izradu web-sajta o procesu EU-integracija, koji će takođe učiniti pristupačnijim informacije o radu Ministarstva i relevantnih NVO-a. Fondacija će takođe podržati uspostavljanje redovnih konsultacija predstavnika Ministarstva i nevladinih organizacija kako bi se oni iz NVO-a uključili u stalne i ad-hoc radne grupe koje se bave različitim pitanjima EU-integracija. Pored ove komponente u našem radu, namjeravamo da podržimo saradnju NVO-a sa ostalim ministarstvima.

Obuka NVO-a

Fondacija namjerava da potpomogne različite oblike obučavanja lokalnih NVO-a na planu razumijevanja struktura i procesa vođenja javnih politika EU. Pomoći će, takođe, da se NVO-e upoznaju sa načinom funkcionisanja EU-fondova i da se osposobe da konkurišu kod tih fondova. Naš cilj je da razvijemo snage kako bismo se uključili u formulisanje konkretnih programskih politika u određenim oblastima reforme. Vjerujemo da ćemo na ovaj način ojačati civilni sektor tako da će moći da prati i procjenjuje koliko su novi propisi usklađeni sa EU standardima.

Informisanje javnosti

Fondacija će podržati novoosnovanu mrežu nevladinih organizacija Evropski pokret u Crnoj Gori u organizovanju obrazovnih i promotivnih aktivnosti za širu javnost - prezentacija, okruglih stolova, izložbi, štampanje brošura itd. Takođe namjeravamo da pomognemo da se pokrenu takve aktivnosti za određene ciljne grupe tj. srednjoškolce, studente itd. Nadamo se da ćemo moći da organizujemo javne prezentacije uz učešće predstavnika evropskih pokreta iz regiona.

Budžet za 2005. i 2006. godinu

Programske aktivnosti	Osnovnih sredstava za 2005. god. u USD	Osnovnih sredstava za 2006. god. u USD
Škola evropskih integracija	50,000	50,000
Mobilizacija NVO-a	30,000	30,000
Saradnja civilnog i Vladinog sektora	30,000	30,000
Obuka NVO-a	30,000	30,000
Podizanje svijesti javnosti	30,000	30,000
Ukupno	170,000	170,000

^ na vrh

PRAVNI PROGRAM

Kontekst

Usvajanje Ustavne povelje državne zajednice Srbije i Crne Gore u 2003. godini postavilo je pred pravosudnu reformu u Crnoj Gori velike izazove. Pokrenute su zakonodavne incijative koje su rezultirale usvajanjem nekoliko zakona iz oblasti krivičnog i građanskog prava.

Zamah pravosudne reforme uglavnom se odrazio na promjene u zakonodavstvu. Istovremeno je pokrenuto pitanje harmonizacije crnogorskih zakona sa evropskim standardima pa su odgovarajućom stručnom intervencijom nacrti pomenutih zakona usklađeni sa standardima EU-e.

Iako je povjerenje javnosti u pravosuđe poraslo od prošle godine (mada još uglavnom zavisi od političkih opredjeljenja), izgleda da sada građani imaju sasvim jasnu spoznaju o razlozima nepovjerenja u pravosuđe, što se ne može reći za njihove stavove prema drugim institucijama. Najnovija istraživanja javnog mnjenja koje je uradila lokalna stručna organizacija CEDEM, a sponzorisao FOSI CG, pokazala su da je povjerenje građana u pravosuđe poljuljano zato što je ono neefikasno i što su sudski postupci dugotrajni, ali i zbog sudija koji nijesu dovoljno nezavisni i nepristrasni.

Obrazovanje pravnika i usavršavanje pravosudnog kadra i dalje zahtijeva veliku pažnju jer novi propisi postavljaju nove zahtjeve pred pravosuđe. Iako se sudije, tužioci i advokati kroz niz seminara upoznaju sa novim zakonima, nedostaju im znanja o evropskim standardima iz oblasti ljudskih prava. Ratifikacija Evropske konvencije o ljudskim pravima u Srbiji i Crnoj Gori (2003. god.) predstavlja još jedan veliki izazov za sudske vlasti i najnoviji izvještaj Savjeta Evrope o usaglašenosti sa odgovarajućim standardima EU-e ističe da je potrebno dalje stručno usavršavanje pripadnika pomenutih profesija. Izvještaj takođe ukazuje na osnovne pravce za organizovanje obuke. FOSI CG je doprinio da se shvati važnost ovog pitanja i već je podržao neke treninge u ovoj oblasti.

Novi Zakon o državnom tužiocu skrenuo je pažnju i na tužilaštvo, koje je predstavljalo jednu od najslabijih karika u pravosuđu. Nakon imenovanja novog državnog tužioca najavljene su ozbiljne promjene, a već su i provedene one koje se odnose na kadrovski sastav tužilaštava i na povećanje transparentnosti rada državnog tužioca. Međutim, potrebno je kontinuirano usavršavanje kako bi tužilaštvo u Crnoj Gori moglo ispuniti zahtjeve koje postavljaju savremeni standardi. Takođe bi trebalo definisati okvire u kojima će se odvijati obuka. Po novom Zakonu o državnom tužiocu biće uspostavljena Kancelarija specijalnog tužioca za organizovani kriminal, ali za to još ne postoje tehničke i administrativne pretpostavke.

Korupcija je i dalje jedan od ključnih problema u Crnoj Gori i nevladine organizacije se vrlo aktivno zalažu za promjene zakona i drugih propisa. Većina zakona, od kojih su mnogi odavno ušli u parlamentarnu proceduru, još nije usvojena. Osim Zakona o političkim strankama i Zakona o finasiranju političkih stranaka (koji su usvojeni po hitnoj proceduri u martu 2004. god. zahvaljujući zalaganju NVO-a i pomenutog izvještaja Savjeta Evrope), u posljednje vrijeme nije usvojen nijedan zakon. Ipak, Zakon o slobodnom pristupu informacijama je urađen i čeka na usvajanje, a Zakon o konfliktu interesa, stavljen na dnevni red Parlamenta sa dvije godine zakašnjenja, što otvara nove mogućnosti za monitoring.

Izvještaj o postignutim rezultatima

U prethodnom periodu FOSI CG najviše pomoći je usmjerio na izradu novog krivičnog zakonodavstva. Podrška je pružena stručnim grupama koje su činili predstavnici nevladinih organizacija i Univerziteta, a njihov rad je koordiniralo Ministarstvo pravde. Rezultati ove pomoći su nacrti Krivičnog zakona, Zakona o krivičnom postupku i Zakona o javnim notarima kao i amandmani na Zakon o izvršenju krivičnih sankcija. FOSI CG je takođe pomagao Ministarstvu pravde da razvije sposobnosti za uspješno obraćanje javnosti i tako doprinio da šira javnost bude upoznata sa uvođenjem reformi. Upravo se priprema publikacija koja sažeto predstavlja glavne promjene u krivičnom zakonodavstvu, a namijenjena je i široj i stručnoj javnosti. To je zajednički poduhvat Ministarstva pravde i FOSI CG, koji treba da doprinese transparentnosti reformskog procesa.

Nakon ratifikacije Evropske konvencije o ljudskim pravma, FOSI CG je finansijski pomogao lokalnoj NVO CEDEM da dva puta u toku 2004. godine za sudije i tužioce održi (zajedno sa Foreign Commonwealth Office, Savjetom Evrope i AIRE centrom iz Londona) fokusirane treninge posvećene članovima 5. i 6. Evropske konvencije o ljudskim pravima.

Fondacija je pomagala razvoju pravne struke kroz podršku Centru za obuku sudija, na osnovu sporazuma sa Ministarstvom pravde, prema kojem je ta podrška Centru okončana sa 2003. godinom. Nakon višegodišnje podrške FOSI CG je završio svoju finansijsku obavezu prema Centru, jer je on prerastao u višegodišnji projekat Evropske agencije za rekonstrukciju, koja je, uz svoju stručnu pomoć, u rad Centra uvela vrlo kvalitetan program. Centar je već stekao reputaciju i vjerovatno će ga ubuduće direktno finansirati Ministarstvo pravde Crne Gore, koje je prepoznalo značaj uloge Centra i izrazilo interesovanje za nastavak njegovog djelovanja.

FOSI CG će, međutim, nastaviti saradnju sa Centrom u određenim oblastima i pratiti njegova dostignuća. Osim u Centar za obuku sudija, Fondacija je ulagala i u promovisanje i unapređenje projekta pravnih klinika, koji je posljednje tri godine vodila zajedno sa USAID-om. Pet klinika koje funkcionišu na Pravnom fakultetu u Podgorici postalo je dio redovnog nastavnog plana i pružilo studentima novo iskustvo, a razmatraju se strateški pristupi održivosti tog programa. Početkom 2004. godine objavljena je publikacija, koja promoviše ovaj projekat, objašnjava suštinu nastavnih planova, modalitete i izazove koje otvara projekat.

U martu 2004. godine zajednička (Vladinina i nevladna) radna grupa pod pokroviteljstvom USAID-a privela je kraju izradu Zakona o slobodnom pristupu informacijama, a cjelokupni posao sa stručnog stanovišta pratile su organizacije Article 19, Savjet Evrope i Evropski institut za medije. Sada se vodi opsežna diskusija o izuzecima predviđenim u Nacrtu Zakona. FOSI CG je neposredno pratio izradu Nacrta Zakona i podržao Udruženje mladih novinara, nevladinu organizaciju koja je koordinirala aktivnosti radne grupe, a sada sprovodi pripremne aktivnosti u vezi sa skorim usvajanjem zakona.

Što se tiče povećanja odgovornosti i transparentnosti rada glavnih političkih aktera - NVO Centar za monitoring pripremio je nacrt anti-korupcijskih zakona (Zakon o političkim strankama i Zakon o finansiranju političkih stranaka) i zalagao se za njihovo usvajanje u Skupštini. FOSI CG je finansijski pomogao toj organizaciji da, na temelju iskustava iz drugih zemalja, napravi istraživanje o uslovima u kojima će se primjenjivati Zakon o finansiranju političkih stranka. FOSI CG je finansijski podržao i projekat ove NVO, koji je upravo u toku, a bavi se konkretnim pojavama koje mogu ometati primjenu Zakona o finansiranju političkih stranaka - sadržaj projekta je pripremanje baze podataka o konkretnim slučajevima konflikta interesa, o detaljima u procesu privatizacije itd.

Strateški ciljevi za period od 2005. do 2006. godine

Ovakva situacija u kakvoj sada djeluje Pravni program Fondacije, potvrđuje da on treba da bude prioritetan, a Fondaciji nameće dodatnu obavezu - da na odgovarajući način utiče na proces utvrđivanja pravaca razvoja i da istovremeno usmjerava aktivnosti nevladinog sektora tako da doprinose uspješnoj realizaciji tih pravaca razvoja.

Strateški ciljevi Fondacije su sljedeći:

da učini sve kako bi okupila sve relevantne snage koje će omogućiti efikasnu primjenu novih zakona,
da dalje jača kapacitete NVO-a za monitoring poštivanja ljudskih prava,
da dalje omogućava usavršavanje pravnih stručnjaka kako bi uspješno primjenjivali nove zakone.

Programski prioriteti za period od 2005. do 2006. godine

Reforma nacionalnog krivičnog zakonodavstva

Proces izrade zakona bio je relativno kratak, ali je u tome učestvovala stručna javnost i u nove zakonske tekstove ugrađeno je toliko savremenih standarda krivične prakse da se ovi zakoni mogu smatrati zadovoljavajućim. FOSI namjerava da nastavi svoje angažovanje i u fazi primjene zakona tako što će i dalje brinuti o usavršavanju stručnjaka i pripremati ih da se suoče sa izazovima koje primjena zakona donosi. Fondacija takođe namjerava da organizuje skupove koji će angažovati nevladine organizacije i stručnu javnost u raspravi o procesu primjene zakona i modalitetima primjene.

U dogledno vrijeme trebalo bi da se održi neophodna obuka za tužioce, jer dosadašnji ad hoc treninzi nijesu dovoljni s obzirom na velike zahtjeve koje postavlja proces implementacije novih zakona. FOSI CG će podržavati sve aktivnosti Udruženja državnih tužilaca Crne Gore na stručnom usavršavanju. To se odnosi na tematske treninge, na izradu priručnika za tužioce koji bi sadržavao sve propise/ podzakonske akte / obrasce akata važnih za vršenje dužnosti tužilaca i na podršku specijalnom tužiocu za organizovani kriminal i njegovom osoblju.

Zakon o zaštiti svjedoka predstavlja još jedan izazov za pravosudne organe. Ovaj zakon još nije usvojen, ali će njegova primjena donijeti nove odgovornosti za pravosuđe. Naime, iako se program zaštite svjedoka (onako kako stoji u Nacrtu Zakona) eksplicitno ne odnosi na pravosuđe, pitanje "zaštićenog svjedoka" u toku sudskog postupka definitivno ostaje odgovornost nosilaca pravosudne funkcije. Novi Zakon o krivičnom postupku propisuje mjere tajnog nadzora i posebnog tretmana zaštićenih svjedoka u toku samog postupka. FOSI CG namjerava da organizuje različite skupove kako bi sudije, tužioci i advokati u Crnoj Gori upoznali odgovarajuća iskustva iz drugih zemalja koje imaju više prakse u ovoj oblasti, i kako bi dobili smjernice za uspješnu primjenu propisa.

Štaviše, FOSI namjerava da nastavi sa stručnim usavršavanjem kadrova Ministarstva pravde koji će implementirati propise u vezi sa pravosuđem (prije svega kroz Program za izgradnju kapaciteta - CDP). Takođe će crnogorskim stručnjacima ponuditi pomoć eksperata u iznalaženju načina za uspješnu primjenu usvojenih propisa i time doprinijeti realizaciji reforme.

Monitoring primjene Evropske konvencije o ljudskim pravima

Oblast ljudskih prava i dalje ostaje jedna od okosnica aktivnosti Fondacije. Nakon usvajanja novih propisa iz oblasti krivičnog prava (koji su prilagođeni relevantnim evropskim standardima) i ratifikacije Evropske konvencije o ljudskim pravima, postavlja se pitanje koliko su crnogorski pravosudni organi/pravosuđe osposobljeni za obavljanje procesnih radnji u skladu sa novim standardima. Fondacija je svjesna da je u tom smislu potrebno kontinuirano djelovanje. Fondacija namjerava da dalje jača snage lokalnih NVO-a kako bi mogle pratiti primjenu standarda ljudskih prava u sudskim postupcima. Fondacija će takođe raditi na daljem obrazovanju pravnih stručnjaka o odredbama Evropske konvencije o ljudskim pravima.

Međutim, trebalo bi organizovati tematske treninge koji bi se bavili nekim principima posebno važnim za praksu lokalnih sudova, kao što je princip pravičnog suđenja u pretkrivičnom postupku i krivičnom postupku ili princip suđenja u razumnom roku. Fondacija će podržati inicijative koje mogu tome doprinijeti. Štaviše, Fondacija će podržati nevladine organizacije koje prate koliko crnogorska pravosudna praksa poštuje postavljene standarde i, kada se utvrdi koliko je u tome uspješna, dati preporuke za njeno unapređenje, u skladu sa smjernicama Evropskog suda za ljudska prava.

Razvoj pravnih klinika

S obzirom na aktuelne promjene u realizaciji projekta pravnih klinika, može se predvidjeti da će biti neophodna dodatna pomoć kako bi se projekat održao. Fondacija namjerava da procijeni koliko je taj projekat uspješan i da, prema rezultatima procjene, definiše svoj dalji angažman. Osnovan je Centar za pravne klinike i Fondacija će ponuditi dalju stručnu pomoć rukovodiocima klinika, na temelju njihovih specifičnih potreba. Takođe će omogućiti učešće na skupovima koje mreža organizuje u sklopu obrazovanja metodom klinika (kao što je to bilo i do sada) ili razmjenu iskustava na regionalnom nivou, kada prilike dozvoljavaju.

Finansiranje političkih stranaka

Fondacija namjerava da i dalje podržava aktivnosti NVO-a na opsežnom praćenju procesa finansiranja političkih partija i poštovanja novih propisa koji uređuju ovu materiju, ali i drugih procesa koji su vezani za to (na pr. odredbe o konfliktu interesa). Razmotriće se i podrška daljem razvoju odgovarajućih instrumenata koji široj javnosti mogu olakšati pristup informacijama o različitim aspektima procesa finansiranja političkih partija.

Slobodan pristup informacijama

Fondacija će podržati monitoring primjene Zakona o slobodnom pristupu informacijama, koji treba da bude donesen. Kako je javnost tek djelimično upoznata sa mogućnostima koje nudi ovaj nacrt zakona, izgleda da joj, u okviru procesa primjene Zakona, te mogućnosti treba temeljito objasniti i osposobiti ljude za taj zadatak. NVO Udruženje mladih novinara ima mogućnosti da, kada se ukaže potreba, izvodi obuku za ciljne grupe iz stručne javnosti: službenike lokalne samouprave, novinare i/ili predstavnike državne uprave (u sklopu procesa implementacije).

Oblasti moguće saradnje sa drugim donatorima:

1. OSCE:

pomoć procesu reforme pravosuđa kroz izgradnju kapaciteta lokalnih pravosudnih organa i pomoć nezavisnom praćenju suđenja u Crnoj Gori;
pomoć Vladi RCG u aktivnostima na planu reforme pravosuđa.

2. Savjet Evrope:

pomoć crnogorskoj vladi na planu aktivnosti u oblasti reforme pravosuđa;
usavršavanje stručnjaka iz svih nivoa pravnog sistema, uključenih u implementaciju novih zakona;
obuka sudija, tužilaca i advokata o Evropskoj konvenciji o ljudskim pravima.

3. CHECCHI (realizator USAID-a za projekat sudske administracije):

primjena novih propisa iz oblasti građanskog prava koji sadrže i eksplicitnu vezu sa krivičnim zakonima.

4. ORT MAP (realizator USAID-a za izgradnju kapaciteta NVO-a):

komplementarne aktivnosti (gdje je to moguće) na planu pomoći NVO-ima koje se bave pitanjima poštovanja i primjene principa vladavine prava.

Budžet¹:

Programska aktivnost:	2005. god.		2006. god.
	EUR	USD	EUR	USD
Nacionalni Pravni program (Monitoring implementacije Evropske konvencije o ljudskim pravima)	32,000	40,507	25,000	31,646
Nacionalni Pravni Program (Implementacija krivičnih zakona)	50,000	63,292	50,000	63,292
Razvoj pravnih kapaciteta	3,000	3,798	-	-
Finansiranje političkih stranaka	15,000	18,988	15,000	18,988
Free Access to Information	10.000	12,659	10.000	12,659
UKUPNO:	110,000	139,244	100,000	126,585

¹ Prema Memorandumu o politici plaćanja u eurima (april 2004. god.) primijenjen je kurs od 0.79730 EUR za jedan USD na dan 2. januara 2004. god. (vrati se)

^ na vrh

JAVNA UPRAVA I LOKALNA SAMOUPRAVA

Kontekst

Niz propisa u vezi sa javnom upravom i lokalnom samoupravom tokom 2003. i 2004. godine unio je široki spektar promjena koje su preduslov za dalji napredak u procesu decentralizacije:

U javnoj upravi:

Državna administracija ima novu organizacionu strukturu koja obavlja poslove kreiranja politike i pružanja usluga: ministarstva će voditi javnu politiku u svojim oblastima, a specijalizovanim agencijama povjereno je da pružaju usluge
Novi pristup upravljanju kadrovima uvodi u državnu administraciju zarade prema rezultatima rada i obavezu zaposlenih da se stručno usavršavaju po određenom planu

U lokalnoj samoupravi:

Prenošenje nadležnosti i odgovornosti sa centralnog na lokalni nivo dalo je veća ovlašćenja i samostalnost lokalnoj samoupravi. Nova organizaciona struktura lokalne uprave omogućuje lokalnim vlastima da u kadrovskoj politici eliminšu politički faktor: nove ključne pozicije na lokalnom nivou pripašće stručnim licima.
Direktni izbori za gradonačelnika omogućuju građanima da glasaju za određenu ličnost, a ne za partijsku listu kao što je to bilo do sada.
Princip jednakih mogućnosti političkih stranaka, političkih koalicija i grupa građana prilikom kandidovanja gradonačelnika omogućiće civilnom sektoru veći uticaj u lokalnim aktivnostima.
Pojačana transparentnost lokalnih finansijskih poslova, omogućava građanima bolji uvid u prihode i rashode opštine: lokalna samouprava obavezna je da organizuju javne rasprave o budžetu. Ovo pitanje je posebno važno kad imamo u vidu da je porez na imovinu glavni izvor prihoda opštine.

Međutim, primjena novih propisa koji se odnose na lokalnu samoupravu odložena je dok se ne organizuju lokalni izbori. Do sada su dvije opštine održale izbore i očekuje se da će se izbori do kraja 2004. god. organizovati i u trećoj. U praksi ćemo vidjeti koje će se teškoće pojaviti u primjeni novih propisa iz domena lokalne samouprave.

Procijenili smo da je neophodno da se službenici lokalne samouprave obuče za primjenu novih propisa pa je Fondacija za njih u nekoliko opština organizovala intenzivne seminare. Treba takođe istaći da, prema posljednjem istraživanju javnog mnjenja, većina građana podržava donošenje novih propisa.

Usvajanje novih zakona nameće Ministarstvu pravde nove odgovornosti - da prati primjenu reforme i pruža savjete u vezi sa konvencijama Savjeta Evrope iz oblasti lokalne samouprave. Međutim za svoju novu ulogu, Ministarstvo još nije obezbijedilo ni tehničke preduslove, kao što su baza podataka o organizacionim strukturama u opštinama i o službenicima lokalne samouprave ili baza podataka o međunarodnim konvencijama i instrumentima. Ministarstvo nema ni odgovarajuću kompjutersku opremu, a da ne pominjemo kvalifikovano i obučeno osoblje koje bi se uhvatilo u koštac sa izazovima koje donose nove odgovornosti.

Izvještaj o postignutim rezultatima u 2004. god.

Neke međunarodne agencije koje su prisutne u Crnoj Gori bave se reformom javne uprave i lokalne samouprave na različite načine (na pr. Evropska agencija za rekonstrukciju podržala je reformu javne uprave uglavnom u fazi izrade propisa; USAID se usredsrijedio na fiskalnu decentralizaciju i strateško planiranje u lokalnim zajednicama itd.)

FOSI - Predstavništvo Crna Gora bavilo se u 2004. godini onim pitanjima u oblasti reforme javne uprave i lokalne samouprave, koje nijesu bile u centru pažnje ostalih međunarodnih organizacija. S jedne strane, željeli smo da izbjegnemo preklapanje i, s druge, da zajedničkim aktivnostima ostvarimo veći uticaj.

Ulagali smo, posebno, u usavršavanje službenika (na centralnom i lokalnom nivou) i aktivista NVO-a te u jačanje saradnje nevladinih organizacija i lokalnih vlasti. Naročito smo nastojali da se što više građana uključi u rješavanje pitanja u lokalnoj zajednici i u borbi protiv porodičnog nasilja na lokalnom nivou. Fondacija je krajem 2003. godine, zajedno sa Vladom RCG i UNDP, pokrenula Program izgradnje kapaciteta (CDP), kako bi Vlada, koja nije imala odgovarajuće kapacitete, prevazišla taj nedostatak i osposobila se za realizaciju strateških prioriteta pravne, reforme obrazovanja i reforme javne uprave.

1. Podrška procesu reforme lokalne samouprave

U 2004. godini program Javna uprava i lokalna samouprava organizovao je raznovrsne aktivnosti kako bi se razvile sposobnosti lokalne samouprave za primjenu novih propisa.

FOSI - Predstavništvo Crna Gora podržalo je niz seminara posvećenih mogućnostima, tehnikama i metodama za učešće građana u rješavanju pitanja u lokalnoj zajednici. Seminari su pomogli građanima da uoče pravne mogućnosti za svoje angažovanje u javnim poslovima na lokalnom nivou i da se upoznaju sa obavezama opštine u procesu donošenja odluka. Fondacija je, kao konačni rezultat projekta, objavila "Vodič za građanske incijative" - publikaciju koja će se ubuduće koristiti u obuci. U vodiču su predstavljene metode i tehnike za učešće građana u poslovima lokalne zajednice i vještine koje su im potrebne da bi stvorili ambijent u kojem će biti moguće da zadovolje svoje potrebe/ prava i obaveze prema opštini.
S druge strane, Fondacija je podržala lokalnu NVO da izgrađuje kapacitete lokalnih vlasti za prepoznavanje potreba građana. Učesnici projekta kroz obuku i praktični rad na terenu prikupili su podatke o potrebama/prioritetima građana, sistematizovali ih i izveli preporuke, a zatim ih prezentovali predstavnicima opštine i nevladinog sektora, kao i široj javnosti. Rezultat projekta bila je publikacija "Građani i lokalna samouprava - uzroci neadekvatne komunikacije i predložena rješenja", koja je podijeljena svim opštinama.
Da bi se razvile sposobnosti ljudi u opštinama i NVO-a za pisanje predloga projekata i prikupljanje sredstava, Fondacija je podržala lokalnu NVO da organizuje obuku, koju su prošli službenici uprave i aktivistkinje ženskih NVO. Dodatni cilj projekta bio je da podstakne lokalne vlasti i ženske organizacije da naprave projekat koji bi se bavio pitanjem nasilja u porodici. Rezultat obuke bio je da su ženske NVO-e su pomogle lokalnim vlastima u pet crnogorskih opština da ustanove timove za sprečavanje nasilja u porodici. Ovi timovi, prvi te vrste u Crnoj Gori, imaće važnu ulogu u procesu prevencije nasilja nad ženama i djecom, u unapređivanju ženskih prava i u boljem razumijevanju javnosti za pitanja roda. Ovaj projekat je urađen u saradnji sa Ženskim programom Fondacije.
Novi zakoni postavljaju pred opštine veću odgovornost u pogledu izrade i investiranja u projekte. Međutim, upravljanje investicionim projektima u opštinama nedovoljno je organizovano i opštinski investicioni projekti su često vrlo skupi / njihova se realizacija oteže zbog nedovoljne usklađenosti i saradnje realizatora projekta. Zbog svega toga Fondacija je odlučila da angažuje stručnjake koji će pomoći da u opštinama razviju znanja i vještine potrebne za savremeno planiranje i rukovođenje opštinskim investicionim projektima.
Fondacija je takođe podržala osnivanje Građanskog biroa sa Informativnim centrom u opštini Ulcinj kako bi se poboljšale usluge građanima. U birou je moderna kopjuterska oprema i softwer, a službenici su obučeni za rad sa tom opremom. Važno je naglasiti da je Fondacija na tom projektu vrlo uspješno sarađivala sa ulcinjskom opštinom i da su lokalne vlasti su bile izuzetno efikasne kada su obezbjedile i adaptirale prostor i nabavile svu potrebnu opremu (osim računarske, koju je nabavila Fondacija).
Fondacija je, da bi stekla sliku o odnosu građana prema novim zakonima koji se odnose na decentralizaciju, podržala lokalnu NVO da obavi istraživanje javnog mnjenja. To je bilo uoči vanrednih lokalnih izbora za dvije opštine (Tivat i Herceg-Novi) i željeli smo da saznamo koliko građani Crne Gore vjeruju da će implementacija lokalnih propisa doprinijeti rješavanju pitanja u njihovoj zajednici. Rezultati ovog istraživanja javnog mjnjenja su sljedeći: 55,30% ispitanika ima pozitivan stav prema novim zakonima, 19,80% izrazilo je negativan stav, a 24,90% ispitanika nije se izjašnjavalo ili nije bilo informisano.

2. Podrška javnoj upravi

Program izgradnje kapaciteta (CDP) osmišljen je tako da doprinese uspješnoj realizaciji strateških ciljeva koje je sebi postavila Vlada RCG, tj. da uprava i javna administracija dostignu nivo evropskih standarda, principa demokratije i vladavine prava. Konačni cilj je - poboljšanje života građana.

Na početku za partnere su odabrana tri ministarstva: Ministarstvo za ekonomske odnose s inostransvom i evropske integracije, Ministarstvo prosvjete i nauke i Ministarstvo pravde. Projekti izgradnje kapaciteta, koji se realizuju kroz program CDP, posebno su usmjereni na to da se crnogorske državne institucije prilagode i pripreme za integracije u Evropu. Odabrana ministarstva dobijaju stručnu pomoć, prema međunarodnim mjerilima i najboljim iskustvima, kako bi sagledala koje mogućnosti već imaju na raspolaganju i kakva im je tehnička pomoć još potrebna.

Aktivnosti programa CDP-a koje se odnose na Ministarstvo pravde predstavljaju pomoć Ministarstvu u preuzmanju novih nadležnosti u nadgledanju provođenja reformi i u procesu usklađivanja sa međunarodnim standardima, proisteklim iz konvencija Savjeta Evrope.

U Ministarstvu za ekonomske odnose s instranstvom i evropske integracije aktivnosti programa CDP dovele su do jačanja kapaciteta i bolje organizacije Ministarstva. Memorandum o razumijevanju, koji se odnosi na proces evropskih integracija, potpisan izmedju Crne Gore i Makedonije, jedan je od direktnih proizvoda upravo ovih aktivnosti.

Što se tiče Ministarstva prosvjete i nauke, CDP je usmjeren na poboljšanje obavještavanja građana o reformi obrazovanja. Program će, takođe, pružiti znanja potrebna za uvođenje informacionih tehnologija u obrazovni sistem.

Strateški ciljevi u 2005. godini

FOSI - Predstavništvo Crna Gora namjerava da nastavi sa podrškom javnoj upravi / lokalnoj samoupravi u procesima reformi kako bi se stvorili bolji uslovi za primjenu novih propisa. Pažnja će se posebno usmjeriti na saradnju nevladinih organizacija, državnih institucija i građana kako bi sve zainteresovane strane u procesu reformi bile anagažovane.

Naši strateški ciljevi u 2005. godini obuhvataju:

1. U javnoj upravi

dalje jačanje relevantnih državnih institucija, prvenstveno kroz Program izgradnje kapaciteta, kako bi nove propise mogle primjenjivati u skladu sa evropskim standardima i najboljom praksom EU-e

2. U lokalnoj samoupravi

Izgradnju institucija lokalne samouprave
- pružanje pomoći u primjeni novih propisa koji se odnose na decentralizaciju, prema evropskim konvencijama i preporukama,
- povećanje javnosti rada, odgovornosti i efikasnosti lokalne samouprave kako bi u tome dostigla evropske standarde.
Saradnju NVO-a i lokalne samouprave
- Tpodrška saradnji civilnog sektora i lokalnih vlasti.

Programski prioriteti u 2005. god.

1. Javna uprava

Kroz Program izgradnje kapaciteta (CDP) i dalje će se najviše ulagati u jačanje institucija u odabranim ministarstvima. Program će takođe podsticati ministarstva da sarađuju sa nevladinim organizacijama i da formiraju mješovite stručne grupe za proces stabilizacije i pridruživanja na putu ka Evropskoj uniji.

CDP već služi kao jaki mehanizam saradnje sa donatorima. Posljednji razvoj događaja obećava nove mogućnosti za takavu saradnju. U tom pravcu najznačajnija je saradnja sa Svjetskom bankom. Banka je prišla CDP-u sa ciljem da pruži tehničku pomoć Vladi u ispunjavanju dvije grupe uslova za planirani Kredit za strukturalno prilagođavanje (a saradnja se odvija preko Ministarstva finansija):

probno uvođenje zarada prema rezultatima rada u tri ministarstva (ministarstva od početka uključena u program CDP);
izrada metodologije i odgovarajuća obuka za ocjenjivanje efekata novih propisa. - Takav pristup probno će se primjenjivati u tri odabrana ministarstva. Prvo će se ocjenjivati samo finansijski efekti novih propisa, a poslije će se postepeno uvoditi i ocjenjivanje ekonomskih, ekoloških i socijalnih efekata.

Ova nova inicijativa Svjetske banke dolazi u veoma povoljnom trenutku - kada CDP angažuje stručne konsultante i istraživače u Ministarstvu pravde kako bi ono ojačalo svoje kapacitete da se, u procesu zakonodavne reforme, dogovara sa civilnim sektorom i sa državnim, evropskim i međunarodnim organizacijama. (Razvijena saradnja je bitno polazište za procjenu efekata zakona).

2. Program lokalne samouprave

Izgradnja institucija u lokalnoj samoupravi

Fondacija će nastaviti da analizira odnos građana prema novim propisima. Lokalne NVO-e dobiće podršku za istraživanja javnog mnjenja, u kojima će se posebno ispitati kako građani ocjenjuju primjenu novih propisa koji podrazumijevaju decentralizaciju i kako oni utiču na efikasnost lokalne uprave. Rezultati će poslužiti Fondaciji da planira razvoj snaga u lokalnim vlastima kako bi one dostigle standarde EU-e i mogle primijenivati njenu najbolju praksu.

Obezbijedićemo podršku i obuku lokalnim vlastima u jačanju kapaciteta kako bi mogle da izađu u susret građanima i da poboljšaju svoje usluge (da građani brže i lakše dobijaju informacije od opštinskih službi, zadovoljavaju svoje potrebe i ispunjavaju zakonske obaveze prema lokalnoj upravi).

Uz to ćemo promovisati javne rasprave kao sredstvo za donošenje lokalnih propisa i tako uključivati što je moguće više građana u proces odlučivanja (na pr. u javnu raspravu o statutu, budžetu itd.), kako to predviđaju odgovarajuće evropske konvencije i preporuke koje se odnose na rad lokalne samouprave.

Fondacija će podsticati horizontalnu komunikaciju između novih ključnih aktera na lokalnom nivou (glavni administrator, menadžer za razvoj) i podržati stručne forume koji treba da stvore uslove za razmjenu ideja, širenje znanja i saradnju.

Saradnja između nevladinih organizacija i lokalne samouprave

Podržaćemo inicijative koje unapređuju komunikaciju i saradnju civilnog društva i lokalnih vlasti stimulišući njihove zajedničke projekte od opšteg interesa. Aktivnosti ćemo usmjeriti na primjenu najboljih evropskih iskustava pri uvođenju civilnog sektora u poslove lokalne zajednice i pri prenošenju nadležnosti na NVO-e (u oblastima u kojima lokalne vlasti nemaju dovoljno kapaciteta) te na jačanje njihovih združenih timova koji će se baviti zajedničkim pitanjima (na pr. timovi za borbu protiv nasilja u porodici, koji uključuju sve zainteresovane strane na lokalnom nivou; mješoviti lokalni timovi koji predlažu nove načine za ulaganja u škole itd.).

Pri definisanju nacionalnih prioriteta u Dekadi romske inkluzije značajno je da se angažuju lokalne zajednice (i civilni sektor i lokalna vlast) pa planiramo da podržimo aktivnosti u sklopu tog procesa.

Saradnja sa ostalim donatorima

Fondacija će nastaviti saradnju sa ostalim međunarodnim donatorima ili institucijama koje realizuju projekte u Crnoj Gori (Evropska agencija za rekonstrukciju i razvoj, Savjet Evrope, OEBS, USAID/Urban Institute, USAID/ORT itd.).

Budžet za 2005. godinu (u USD):

Programske aktivnosti	Osnovni	Dodatni	Ukupno
Javna uprava (Program CDP)	20,000	20,000	40,000
Izgradnja institucija u lokalnim samoupravama	40,000	55,000	95,000
Saradnja izmedju NVO i lokalnih vlasti	10,000	10,000	20,000
Ukupno	70,000	85,000	155,000

^ na vrh

ROMSKI PROGRAM

Kontekst

Poslije međunarodne konferencije 2003. godine, posvećene društvenoj inkluziji Roma, kao i zvaničnog početka Dekade romske inkluzije i otvaranja Fonda za obrazovanje Roma, u Crnoj Gori su na nivou programske politike učinjeni značajni koraci. Oni se odnose na neka ključna pitanja društveno-ekonomskog položaja romske zajednice.

Država je pokazala velik interes i odlučnost u pogledu obrazovanja Roma i sada razmatra moguće pravce djelovanja kako bi romsku zajednicu angažovala u drugim oblastima. Vlada Crne Gore je osnovala Nacionalnu radnu grupu sa zadatkom da sačini Nacionalni decenijski akcioni plan i da koordinira sve zadatke koji se odnose na Dekadu inkluzije. Kako ne postoji nacionalna strategija koja bi se bavila Romima u Crnoj Gori, FOSI CG smatra da Nacionalni akcioni plan Dekade može u bliskoj budućnosti da djeluje kao strategija za rješavanje nekih najvažnijih/najhitnijih problema Roma1.

Projekat Romska obrazovna inicijativa pokrenut je u martu 2004. kao zajednički poduhvat FOSI - Predstavništva Crna Gora, OSI-mreže Romska obrazovna incijativa, UNICEF-ove kancelarije u Crnoj Gori i Ministarstva prosvjete i nauke Crne Gore (u daljem tekstu MPiN). Ovi akteri vodili su duge, ali uspješne pregovore o načinima realizacije ovog projekta, koji će dati pečat budućem djelovanju MPiN-a u obrazovanju romske djece.

Zahvaljujući saradnji MPiN-a, Univerziteta Crne Gore i OEBS-a, sada se priprema opsežni projekat za stručno usavršavanje romskih edukatora, u vezi sa prolemom nedostatka fakultetski obrazovanih Roma. Time se upotpunjuje projekat Romska obrazovna inicijativa.

Iako su u jačanje romskog nevladinog sektora u Crnoj Gori uloženi, i još se ulažu, značajni iznosi, on ne uspijeva da odredi svoje prioritete i osmisli aktivnosti te je još uglavnom neusaglašen. Međutim, romski nevladin sektor ustraje na rješavanju pitanja obrazovanja Roma, što je jedan od najizazovnijih zadataka za FOSI CG u predstojećem periodu.

Izvještaj o postignutim rezultatima

U prethodnom periodu FOSI - Predstavništvo CG najviše je snage uložilo u definisanje sistematskog pristupa pitanju obrazovanja Roma, odnosno u poboljšanje obrazovnih programa koji se nude romskoj djeci u formalnom i u neformalnom obrazovanju. Implementacija Romske obrazovne inicijative počela je u martu 2004. godine s ciljem da se na tri mjesta (u Beranama, Nikšiću i Podgorici) razvije model za edukaciju romske djece. Projekat se zasniva na Memorandumu o razumijevanju koji su 2003. god. potpisali MPiN, UNICEF i FOSI CG, a koji definiše odgovornosti Ministarstva i partnera (donatora) u obrazovanju romske djece.

U Ministarstvu ocjenjuju da projekat predstavlja efikasan način da se poboljša obrazovanje romske djece i njihov uspjeh u školi pa će Ministarstvo, kao partner u projektu, preuzeti obaveze da realizuje onaj dio projekta koji se odnosi na sistem formalnog obrazovanja. Partner zadužen za dio projekta koji podrazumijeva obuku i implementaciju projekta u samim romskim zajednicama je NVO "Pedagoški centar Crne Gore" - osposobljen i iskusan jer vodi program "Step-by-Step". Već od ranije četiri nevladine romske i neromske organizacije predstavljaju vezu sa romskom zajednicom i pomažu da se Romi zainteresuju i shvate koliko je obrazovanje važno za njihovu djecu. (U drugim inicijativama za obrazovanje Roma u Crnoj Gori upravo se stav roditelja pokazao kao jedna od najvećih smetnji.)

Fondacija takodje pruža izvjesnu pomoć nevladinim organizacijama koje bi u bliskoj budućnosti, zavisno od svog angažovanja i efikasnosti, mogle doprinijeti Romskoj obrazovnoj inicijativi u Crnoj Gori (REI). Fondacija je podržala projekte za obrazovanje Roma u mjestima koja nijesu obuhvaćena REI projektom kako bi zainteresovala i druge romske zajednice i otvorila im mogućnost da ispune kriterijume za eventualno uključenje u REI projekat i proširila teritoriju koju on pokriva.

Sistem stipendiranja Roma - srednjoškolaca i studenata ostao je isti, ali ima malo korisnika. Sada se razmatra mogućnost za sadržajnije mentorstvo, koje će možda implementirati Ministarstvo prosvjete i nauke, što bi Romima dalo veće mogućnosti prilikom zapošljavanja.

Fondacija je radila i na podizanju svijesti ostalih donatora o potrebi da se na specifičan način utiče na probleme koji su identifikovani u našoj praksi a koji predstavljaju uzroke sadašnjeg društvenog položaja Roma.

Tako, ranije objašnjeni projekat OEBS- upotpunjava efekte koja Fondacija namjerava da ostvari kroz REI.

S obzirom na raspoloživa finansijska sredstva u Romskom nacionalnom programu, kada smo se bavili pitanjima rodne integracije i osposobljavanjem mladih Romkinja u Crnoj Gori, oslonili smo se i na sredstva Ženskog programa. U tom smislu Fondacija je podržala psiho-socijalne radionice, pružanje besplatne pravne pomoći i upoznavanje sa pitanjima nasilja u porodici.

Strateški ciljevi Programa u 2005. god.

dalje zalaganje na nivou utvrđivanja smjernica da se pokrenu održivi programi namijenjeni Romima
dalje jačanje postojeće mreže romskih NVO-a u Crnoj Gori, kako bi se osposobile da aktivnije djeluju prilikom donošenja Vladinih programa koji se odnose na Rome
monitoring / razvijanje projekta "Romska obrazovna inicijativa u Crnoj Gori" do stvaranja uslova da se u podršku projektu uključi Romski obrazovni fond koji će se uskoro osnovati.

Programske aktivnosti u 2005. god.

Obrazovni programi za romsku djecu i omladinu

U 2005. godini FOSI - Predstavništvo Crna Gora namjerava da budno prati implementaciju projeta "Romska obrazovna inicijativa u Crnoj Gori" koja će postati glavni strateški prioritet u Romskom programu. Bez obzira na to što su konkretne odgovornosti u okviru ovog projekta pripale MPiN-u i Pedagoškom centru, pokazalo se da je koordinacija ostala u velikoj mjeri u domenu Savjetodavnog odbora REI pa će FOSI CG biti domaćin odbora i koordinirati njegov rad u Crnoj Gori. FOSI CG će pratiti efekte i preduzimati potrebne programske aktivnosti da bi se projekat realizovao što je moguće kvalitetnije. Konačno, ali ne i manje važno, Savjetodavni odbor će pregledati sve programske i finansijske planove, a FOSI CG će pri tom ocenjivati ukupne rezultate, pratiti (zajedno sa partnerima s kojima implementira projekat) kvalitet obrazovanja i dati preporuke o daljim koracima u procesu implementacije projekta.

Dalja izgradnja kapaciteta romskih NVO-a

FOSI CG neposredno će pratiti aktivnosti u vezi sa Dekadom romske inkluzije i angažovanje romske zajednice u tom procesu. Jedan segment Romskog programa ostaje orijentisan na pružanje podrške novoosnovanom "Romskom krugu" - mreži romskih nevladinih organizacija u Crnoj Gori, kako bi one formulisale svoje potrebe i prioritete u skladu sa budućim planovima Dekade.

Za razliku od prakse prethodnih godina, FOSI CG će se više oslanjati na mogućnosti OSI-mreže koje se mogu iskoristiti za Rome, i tako upotpuniti aktivnosti same Fondacije na izgradnji kapaciteta romskih nevladinih organizacija.

Rješavanje potreba Romkinja

Kao što je ranije objašnjeno, Ženski program Fondacije u velikoj mjeri podržava određene projekte koji uključuju Romkinje - uglavnom projekte koji se odnose na pitanja nasilja nad ženama i radionice za mlade aktivistkinje Romkinje. Koristeći mogućnosti Ženskog programa Fondacije i odgovarajućih mrežnih programa, uvešćemo rodnu komponentu u rad novoformiranog centra u romskom naselju u Podgorici i u projekat Romska obrazovna inicijativa u Crnoj Gori.

Oblasti moguće saradnje sa donatorima

UNICEF ostaje naš strateški partner u svim incijativama koje se odnose na Rome - izgleda da se podudaraju naši stavovi o tome koja su pitanja u lokalnoj romskoj zajednici najteža i koja zahtijevaju najhitnije rješavanje. Ovu efikasnu saradnju nastavićemo i ubuduće, uglavnom u implementaciji Romske obrazovne inicijative, u kojoj UNICEF ostaje finansijski partner i član Savjetodavnog odbora REI (nadzorno tijelo zaduženo za praćenje implementacije projekta).

OEBS se nedavno uvrstio među direktne donatore u ovoj oblasti u Crnoj Gori opsežnim programom za stručno usavršavanje. Nema visokokvalifikovanih Roma među nastavnicima, novinarima i u nevladinim organizacijama pa je težište programa na njihovom profesionalnom razvoju u ovim strukama. Program nastoji da sistematski premosti nedostatke koji, kako se pokazalo, predstavljaju glavnu prepreku stvaranju povoljnijih uslova za zapošljavanje Roma, dakle i za njihovu uspješniju integraciju. Svojim političkim uticajem, OEBS će svakako doprinijeti kvalitetnoj primjeni naših zajedničkih programskih planova koji se odnose na Rome.

Budžet²:

Programska aktivnost	2005. god.
	EUR	USD
Romska obrazovna inicijativa: obuka za učesnike projekta organizacija/koordinacija rada igraonica i pripremne nastave za romsku djecu na odabranim lokacijama koje vode romske NVO-e rad sa roditeljima Romima i romskom zajednicom uopšte (koje treba da realizuju NVO-e) aktivnosti sa romskom djecom u školama i vrtićima (koordinira Ministarstvo prosvjete i nauke)	57,000	72,152
Izgradnja kapaciteta romskih NVO-a	3,000	3,798
UKUPNO:	60, 000	75,950

¹ Izvještaj o Strategiji smanjenja siromaštva koji je Vlada Crne Gore završila krajem 2003. god. bavi se pitanjima relevantnim za položaj romske zajednice, ali ne može da se koristi kao strateški okvir za održivu programsku aktivnost. (vrati se)

² Prema Memorandumu o politici plaćanja u EUR (April 2004. god.) primijenjena je kursna kota od 0.79730 EUR za jedan USD na dan 2. januara 2004. god. (vrati se)

^ na vrh

ŽENSKI PROGRAM

Izvještaj o postignutim rezultatima za 2003-2004. i Strategija za 2005.

Kontekst

Unapređenje ženskih prava, obrazovnih i istraživačkih inicijativa i pritiska na državne institucije da izrade rodno senzitivne programske politike već dugo u Crnoj Gori u najvećoj mjeri predvode nevladin sektor i međunarodne organizacije. Nekoliko ženskih nevladinih organizacija izraslo je u ozbiljne i pouzdane organizacije i kvalitetne pružaoce usluga u svim oblastima borbe za rodnu integraciju.

U pogledu socijalnog, političkog i ekonomskog konteksta u okviru kojeg funkcioniše Ženski program u Crnoj Gori, malo (ili, preciznije, nikakvog) napretka nije bilo u pravcu poboljšanja položaja žena u Crnoj Gori. Određeni pozitivni razvoj događaja odigrao se na planu zakonodavne aktivnosti, na primjer da se porodično nasilje uključi u krivično zakonodavsto (prethodno je ta oblast bila zastupljena u Porodičnom zakonu), ali još postoji puno toga što bi trebalo uraditi kako bi se obuhvatili svi relevantni zakoni.

U ovom je kontekstu važno istaći da ne postoji niti jedan strateški dokument kojeg je sačinila država - sa izuzetkom Nacionalnog plana za sprečavanje nasilja u porodici - koji se odnosi na pitanje rodne ravnopravnosti. Ni Strateški dokument Strategije smanjenja siromaštva (PRSP) nije obradio pitanje rodne ravnopravnosti iako ima mnogo statističkih podataka koji jasno ukazuju da je to potrebno uraditi hitno.

Međutim, pozitivni razvoj događaja na ženskoj sceni u Crnoj Gori predstavlja osnivanje Kancelarije za ravnopravnost polova u Vladi Crne Gore u julu 2003. god. Ova kancelarija je za kratko vrijeme od kada postoji realizovala izvjestan broj važnih projekata koji se odnose na prikupljanje rodne statistike i do sada je pokazala veliku otvorenost i spremnost da sarađuje sa ženskim NV sektorom.

Ženski progam FOSI CG u 2003. i 2004. godini funkcionisao je u skladu sa strateškim smjernicama Fondacije. On će nastojati da prati prioritetne pod-programske pravce i da doprinese održivosti projekata koji su se sistematski razvijali tokom prethodnih godina funkcionisanja Ženskog programa u Crnoj Gori.

Postignuti rezultati

U 2003. i 2004. godini Fondacija je podržavala projekte u okviru pod-programa tj. u oblastima: nasilje nad ženama, obrazovanje i rodna integracija.

Nasilje nad ženama

Na planu prevencije nasilja u porodici preduzete su aktivnosti na uspostavljanju veza izmedju NVO-a i institucija koje se bave ovim pitanjima na opštinskom nivou s krajnjim ciljem da se naprave timovi kojima će biti povjerena prevencija i borba protiv porodičnog nasilja na lokalnim nivoima. Uz podršku FOSI CG, SOS-telefon iz Podgorice organizovao je u martu 2003. niz seminara posvećenih podizanju svijesti i zastupanju, a učestvovali su ljudi iz policije, centara za socijalni rad i medicinskih ustanova u skoro svim opštinama u Crnoj Gori. Drugi ciklus seminara koje je podržala Fondacija održan je u novembru 2003. u nekoliko odabranih mjesta i tada se pokazalo najveće interesovanje i volja za uspostavljanje saradnje sa NVO-ama.

Do kraja juna 2004. potpisani su memorandumi o saradnju između državnih institucija i NVO-a s ciljem da se u pet opština stvore lokalni timovi za prevenciju nasilja nad ženama. Timovi su pohađali obuku za pisanje projekata i upravljanje njima te za prikupljanje sredstava (uz finansijsku pomoć PALG programa). Fondacija se nada da će do kraja 2004. organizovati obuku o "Duluthovom modelu", ponovo uz pomoć OSI- mrežnog programa iz oblasti javne uprave i lokalne samouprave.

Nadamo da će uspjehu ovih projekata doprinijeti činjenica da je na kraju 2003. u Vladi Crne Gore usvojen Nacionalni plan za sprečavanje nasilja u porodici (uključujući formulisanje koordiniranog odgovora države i NVO-a na ovo pitanje). Dva člana tima koji su radili na izradi ovog dokumenta su iz NV sektora tj. iz SOS-telefona, Podgorica.

Ženski program Fondacije je takođe podržao učešće Crne Gore u UNIFEM, MHRA, projektu "Nacionalni monitori nasilja nad ženama" OSI-a Budimpešta, izdvajajnjem sredstava za obuku i honorare za dva monitora.

Rod i obrazovanje

U Crnoj Gori, kao i u drugim zemljama u regionu i šire, ne postoji formalno obrazovanje o pitanjima roda ni u obliku redovnih niti vannastavnih sadržaja na univerzitetu niti na fakultetima koji bi, po prirodi svojih studija, mogli da uključe ove vrste programa u nastavne sadržaje. Fondacija je 2003. godine podržala projekat Filozofskog fakulteta koji je podrazumijevao organizovanje niza predavanja i seminara na različite teme koje se odnose na popravljanje statusa žena. Činjenica da su predavanja i radionice održane na univerzitetu predstavlja uspjeh samo po sebi.

S druge strane, NVO Anima/INDOC iz Kotora je održala je, uz podršku Fondacije, niz seminara i radionica širokog spektra tema koje se odnose na Ženske studije. Kursevi su se do sada pokazali kao veliki uspjeh i takvim su ih ocijenili i učesnici (studenti Univerziteta Crne Gore i aktivisti NVO-a) i predavači (sa Univerziteta Crne Gore i iz centara za ženske studije iz Beograda, Zagreba i Novog Sada). Zajedno sa Kvinna Till Kvinna, Fondacija će podržati nastavak ovoga kursa i tokom 2004. godine.

Informativni i dokumentacioni centar koji se nalazi u NVO Anima, oficijelno je postao član Regionalne mreže info-dokumentacionih centara (REWIND NET-a ) i to na INDOC konferenciji u Zagrebu u decembru 2003. godine. Da bi se omogućilo da INDOC postigne svoj dugoročni cilj tj. saradnju između nacionalnih i regionalnih ženskih info-centara koji će promovisati rodnu ravnopravnost i uticati na izvještavanje medija, na aktivistkinje i stručnjake uključene u donošenje programskih politika na svim nivoima, Fondacija će nastaviti da pruža podršku ovoj incijativi i u narednoj godini. Fondacija takođe namjerava da pomogne da se proširi grupa aktivistkinja iz različitih oblasti života koje su okupljene u INDOC-u i da doprinese kvalitetu i održivosti projekta.

Publikacija sa rezultatima istraživanja rodnih sterotipa u udžbenicima za osnovnu školu u Crnoj Gori, koju je pokrenula Fondacija, predstavljena je javnosti i distribuirana autorima udžbenika na seminaru izgradnje kapaciteta, koji je za njih organizovan u julu 2003. Izgleda da je u Zavodu za udžbenike i nastavna sredstva ta publikacija prilično ozbiljno uzeta u obzir. Imajući u vidu da implementacija reformisanih programa počinje u 2004. i da veliki broj novih udžbenika treba da se proizvede u narednih nekoliko godina, Fondacija namjerava da, u saradnji sa UNICEF-om, orgnaizuje seminar za buduće autore udžbenika o principima pisanja udžbenika na način koji vodi računa o rodnoj pripadnosti.

Konačno, realizovan je pilot projekat s ciljem da prikupi svjedočenja i iskustva žena tokom uspostavljanja i rušenja socijalizma, a knjiga sa prvih dvanaest intervjua već je predstavljena javnosti.

Rod i integracije

Ženski program je radio sa Romskim programom Fondacije na zajedničkom projektu čiji je cilj bio da obezbijedi zdravstvene, socijalne i obrazovne usluge romskim ženama i djeci u naselju Roma raseljenih sa Kosova. I NVO "Trauma centar" uključila se u ovaj projekat pomoći Romkinjama da nađu posao van naselja, što je uglavnom dobro primljeno. Nažalost, potrebe Romkinja daleko prevazilaze budžete i lokalnih i medjunarodnih organizacija koji postoje u Crnoj Gori.

Fondacija je takodje podržala orgnaizaciju mini-škole o rodnoj ravnopravnosti za mlade Romkinje koje su aktivistkinje u NVO-ma. Projekat je vodila NVO Romski centar iz Nikšića i, nadamo se, biće to samo početak daljeg rada na razvoju kapaciteta Romkinja da postanu liderke u svojim sredinama.

Fondacija trenutno nastoji da razvije rodnu komponentu u svm aktivnostima koje se vode pod Romskom obrazovnom inicijativom (REI). Isto tako, Fondacija je podržala osnivanje centra u jednom od romskih naselja u Podgorici sa ciljem da to bude podrška REI, a obezbijeđena su sredstva za rad sa ženama i djevojčicama Romkinjama.

Strateški ciljevi u 2005. god.

Strateški cilj Ženskog programa FOSI CG u 2005. je da i dalje doprinosi pozitivnim promjenama u pogledu tretmana žena u Crnoj Gori, i to na sljedeći način:

jačanjem ženskih grupa, koje su se već dokazale kao partneri Ženskog programa, da vode aktivnosti u svojim poljima rada (borba protiv nasilja nad ženama, rodno obrazovanje, informativno-dokumentaciona aktivnost i monitoring);
izgradnjom kapaciteta lokalnih timova kako bi uspješno i koordinirano odgovorili na pitanja nasilja;
njegovanjem saradnje među ženskim grupama i relevantnim centralnim i opštinskim institucijama.

Kao što je je bio slučaj u 2003. i 2004. godini, Ženski program će sarađivati sa ostalim programima Fondacije, posebno sa Obrazovnim, Romskim i programom Otvorene škole, kako bi se pojačao efekat projekata koji se realizuju u okviru Ženskog programa. Ženski program FOSI CG takodje namjerava da se osloni na inicijative i aktivnosti koje se odvijaju na nivou regiona, kao i da pomogne u njegovanju saradnje lokalnih NVO-a sa sličnim organizacijama iz regiona.

Programski prioriteti

U 2005. godini Fondacija će nastaviti da radi u tri strateška pravca: rod i obrazovanje, što podrazumijeva i obrazovne / istraživačke inicijative i podršku INDOC-u, nasilje na ženama, koji se prvenstveno usredsređuje na obuku i izgradnju kapaciteta lokalnih timova zaduženih za prevenciju nasilja nad ženama, i rodna integracija, koja za cilj ima osnaživanje žena i djevojčica Romkinja.

Rod i obrazovanje

Podrška programu alternativnih Ženskih studija

FOSI - Predstavništvo Crna Gora nastaviće da podržava organizaciju ženskih kurseva, kao alternativnih obrazovnih programa, sa ciljem da se postignu dva važna cilja tj. - izgradnja kapaciteta ženskih NVO-a i njihovih aktivistkinja i - razvoj kritične mase sposobnih da promijene položaj žena u Crnoj Gori. U tom cilju će se Fondacija oslanjati na NVO Anima/INDOC, pouzdanog partnera koji je sposoban da realizuje kvalitetne programe i da sarađuje sa drugim međunarodnim organizacijama, kao što je Kvinna Till Kvinna.

Međutim, moguće je da se u 2005. godini promijeni sadašnji format alternativnih studija koje traju dvanaest nedjelja (vikendom) u neki kraći, ali intenzivniji kurs (koji može da se pretoči u ljetnju/zimsku školu). Takođe se nadamo da će ojačati regionalna komponenta ovog programa, posebno u smislu ciljne grupe.

Fondacija će takođe biti otvorena za inicijative Univerziteta Crne Gore o ženskim studijama. Ženski program je u punoj mjeri svjestan pozicije koju ženske studije imaju u širem kontekstu univerzitetskih reformi i spreman je da podrži kvalitetne projekte ove vrste koliko to naš ograničeni budžet omogućava. Određene inicijative je Univerzitet Crne Gore već preduzeo uz pomoć Centra za ženske studije i istraživanja Univerziteta u Oslu, s ciljem da se osnuje postdiplomski studij o ženama i pravu kao i da se obavi niz manjih istraživačkih i prevodilačkih projekata. Međutim, izgleda da ne postoji neophodno jezgro koje bi činile univerzitetske profesorice spremne da se angažuju na doprinosu ovoj oblasti.

Na osnovu rezultata istraživanja o rodnim stereotipima u udžbenicima u Crnoj Gori, Fondacija će nastojati da poveže ovaj program sa obrazovnom reformom koja se realizuje u Crnoj Gori, posebno u pogledu potrebe za uvođenje pitanja rodne senzitivnosti u proces izrade udžbenika. Nadamo se da ćemo biti u mogućnosti da dalje jačamo saradnju sa Zavodom za udžbenike i nastavna sredstva i da uključimo INDOC stručnjake da obave monitoring i daju preporuke tokom procesa pripreme novih udžbenika.

Podrška razvoju Informativno-dokumentacionog centra

FOSI - Predstavništvo Crna Gora namjerava da i dalje pruža podršku Informativno-dokumentacionom centru, koji je ustanovljen u okviru NVO Anima, kako bi doprinijelo da se on održi nakon zatvaranja Ženskog programa u Crnoj Gori. Nadamo se da će jaki Informativno-dokumentacioni centar postati veza između Mrežnog ženskog programa i crnogorskih ženskih nevladinih organizacija. Naš dugoročni cilj je da se INDOC ojača kako bi obavljao monitoring i, prilikom uvođenja promjena u reformi obrazovanja, prava i drugih oblasti u Crnoj Gori, mogao da djeluje sa aspekta rodnih pitanja. Da bi aktivistkinje INDOC-a, pored redovnog prikupljanja informacija, i rada na obrazovanju i istraživanju, mogle da preduzmu i poslove monitoringa, zastupanja i savjetovanja pozivaćemo ih na kurseve PALG-programa posvećene pisanju i analizi programskih politika.

Fondacija namjerava da u jesen 2004. napravi elaborat, odnosno analizu potreba, koja bi ukazala na to kako najbolje razviti i ojačati INDOC da bi se sam mogao održati. Ova studija bi trebalo da pomogne strategiji Ženskog programa za 2006. i 2007. i biće takođe predstavljena drugim donatorima i institucijama u cilju obezbjeđivanja sredstava.

Nasilje nad ženama

Fondacija će svoje aktivnosti usmjeriti na jačanje kapaciteta lokalnih timova za suzbijanje nasilja nad ženama i djecom. U 2004. godini i tokom 2005. lokalni timovi će imati dopunsku obuka koja će obuhvatiti i opšte sadržaje (prikupljanje finansijskih sredstava, pisanje projekata) i specifične teme iz oblasti nasilja (tj. obuka po Duluth modelu za koordinirani odgovor zajednice na nasilje nad ženama).

U ovom kontekstu važno je pomenuti da će program Javna uprava i lokalna samouprava podržati zajedničke seminare za izgradnju kapaciteta u redovima službenika lokalne samouprave i aktivistkinja ženskih NVO-a, što će, nadamo se, doprinijeti i njihovoj saradnji.

Fondacija takođe planira da nastavi sa podrškom učešću Crne Gore u projektu STOP VAW u 2005. godini. Medjutim, zbog ograničenog budžeta, takođe namjeravamo da pomognemo nacionalnim monitorima da pribave dodatna sredstva za ove namjene.

Rodna integracija

Ovaj pod-program će se primarno usredsrijediti na projekte sa ženama i djevojčicama Romkinjama tako što će im pružiti neophodne socijalne, psihološke i zdravstvene usluge, a takođe i obrazovanje i osposobljavanje koje će im olakšati zapošljavanje. Ove aktivnosti realizovaće se u saradnji sa Romskim programom FOSI CG kako bi se u okviru REI razvila i rodna komponenta. Isto tako, oslonićemo se i na aktivnosti centra koji će se uskoro osnovati u romskom naselju u Podgorici.

Budžet u 2005. god. (u USD)

Programske linije	Nacionalni budžet	OSI	Ukupno
Rod i obrazovanje - INDOC	13.000	13.000	26.000
Nasilje nad ženama	8.000	8.000	16.000
Rodna integracija	4.000	4.000	8.000
Ukupno	25 000	25 000	50 000

^ na vrh

Kontekst

Postignuti rezultati

Strateški prioriteti u periodu od 2005. do 2007. godine

Programske aktivnosti

Ukupno

Od potprograma u 2004. godini do posebnog programa u 2005. godini i dalje

Ciljevi programa su:

Škola evropskih integracija

Mobilizacija NVO-a

Saradnja civilnog i vladinog sektora

Obuka NVO-a

Informisanje javnosti

Budžet za 2005. i 2006. godinu

Kontekst

Izvještaj o postignutim rezultatima

Strateški ciljevi za period od 2005. do 2006. godine

Programski prioriteti za period od 2005. do 2006. godine

Kontekst

Postignuti rezultati

Strateški ciljevi u 2005. god.

Programski prioriteti

Budžet u 2005. god. (u USD)