JAVNA UPRAVA I LOKALNA SAMOUPRAVA

OPIS PROGRAMA   U 2000. godini Institut za otvoreno društvo Crna Gora je formirao program Javna uprava i lokalna samouprava za podršku svih faza reforme javne uprave i lokalne samouprave (analitičke, istrazivačke, legislativne i faze implementacije) započete krajem 1998. godine.   U periodu 2000-2003. podržana je izrada naučno istrazivačkih studija i nacrta nekoliko reformskih zakona (nacrt Zakona o državnoj upravi, Zakona o lokalnoj samoupravi, Zakona o finansiranju lokalne samouprave, Zakona o teritorijalnoj organizaciji), te javne rasprave o nacrtima zakona. Uporedo sa tim aktivnostima, Institut je podržao razvoj institucija lokalne samouprave kao i niz edukativnih projekata (Građanski biro opstine Nikšić, Automatizacija Matične službe Opštine Bar, Poboljšanje kvaliteta rada u lokalnoj upravi po međunarodnom standardu ISO9000:2000 i druge). Tokom 2002. godine Institut je podržao aktivnosti na uspostavljanju institucije Ombudsmana u Crnoj Gori u saradnji sa OSCE i UNHCHR kancelarijama u Crnoj Gori (Posjeta parlamentarne delegacije Ombudsmanu Katalonije i Seminar-Institucija Ombudsmana i izvještavanje o kršenju i zaštiti ljudskih prava).

Građanski biro Opštine Kotor

U  periodu 2003-2006. godine strateški prioriteti Fondacije u ovom programu su bili jačanje relevantnih državnih institucija, prvenstveno kroz Program izgradnje kapaciteta javne uprave, (Capacity Development Program, CDP, partnerski program Vlade RCG, Fondacije i UNDP-a, 2003.)  kako bi nove propise mogle primjenjivati u skladu sa evropskim standardima i najboljom praksom EU-e, te izgradnja institucija lokalne samouprave i jačanje saradnje civilnog sektora i lokalnih vlasti. Fondacija je davala podršku tekućoj reformi javne uprave i lokalne samouprave kroz niz aktivnosti.

Jedan dio aktivnosti se odnosio na povećanje stručnog i tehničkog  znanja i sposobnosti službenika javne uprave i lokalne samouprave. CDP je pružao podršku Ministarstvu prosvjete i nauke, Ministarstvu za međunarodne ekonomske odnose i evropske integracije, i Ministarstvu pravde te sprovodio aktivnosti koja treba da razradi instrumente i metode za poboljšanje inter-resorne saradnje u skladu sa zahtjevima strateške orijentacije Crne Gore ka evro-atlantskim integracijama. Pored CDP-a, Fondacija je podržavala jačanje kapaciteta javnih službenika kroz niz obuka koje su omogućavale usvajanje novih znanja i vještina (obuka inspekcija i lokalnih službenika u implementaciji novog Zakona o inspekcijskoj kontroli, obuka službenika lokalne samouprave i NVO u prikupljanju sredstava i pripremi prijedloga projekata te upravljanju projektima iz EU fondova, izgradnja kapaciteta lokalnih vlasti za snimanje potreba građana i učešće građana u lokalnim javnim poslovima i drugo) kao i specijalističkih znanja (trening za članove/ice lokalnih multidisciplinarnih timova o nasilju u porodici i metodama rada sa zlostavljanim osobama, savremeno planiranje i upravljanje investicionim projektima u nadležnosti javne uprave). U navedenom periodu je podržano formiranje dva Građanska biroa (Pljevlja, Ulcinj) i jedne matične službe (Pljevlja), institucija koje omogućavaju brže i lakše pružanje usluga građanima.  

Uporedo sa aktivnostima na jačanju kapaciteta javnih službenika, Fondacija je podržavala i povećanje stručnog i tehničkog  znanja i sposobnosti predstavnika NV-sektora (Pisanje efektivnih dokumenata javne politike, Obuka lokalnih timova za prevenciju porodičnog nasilja za pisanje i upravljanje projektima, Obuka za trenere u upravljanju projektima iz EU fondova).

Obzirom da je 2003. usvojen Zakon o lokalnoj samoupravi, Fondacija je dio svoje podrške usmjerila na građansku participaciju u pripremi zakonskih i podzakonskih akata (Okrugli sto o nacrtu Zakona o teritorijalnoj organizaciji Republike Crne Gore, javne rasprave o formiranju novih opština u Crnoj Gori (Petnjica i Gusinje) te o podzakonskim aktima u Beranama,  Ulcinju i Bijelom Polju).

Informisanje javnosti o društvenim kretanjima, tokovima reformi i njihovih pojedinih segmenata se vršilo kroz podršku časopisu "Građanin - Magazin civilnog društva" te kroz "Inforeformator", koji je građanima približavao aktuelna dešavanja iz pravne reforme, reforme obrazovanja i reforme javne uprave i lokalne samouprave.

U ovom periodu je vršeno i kontinuirano ispitivanje stavova javnog mnjenja vezanih za tok reformi (pravosudnog sistema, obrazovanja i lokalne samouprave). Na temelju rezultata ispitivanja Fondacija  je definisala pravce svog djelovanja u pomenutim reformskim segmentima i provodila aktivnosti koje treba da pomognu građanima da razumiju reformske procese.

U 2003. godini su započete aktivnosti, a u 2004. godini JULS-programu je dodat potprogram "Evropske integracije" čiji je cilj bio osnaživanje evropske ideje u Crnoj Gori, upoznavanju strukture i standarda EU. Fondacija je podržala niz edukativnih projekata čiji je cilj bio upoznavanje sa istorijom, institucijama i standardima EU sa posebnim osvrtom na Crnu Goru u procesu približavanja EU (Škola evropskih integracija, Škola demokratskog rukovođenja, Rodna ravnopravnost u procesu EU integracija, Uloga NVO u procesu stabilizacije i asocijacije, Lokalna samouprava u evropskim integracijama, Institucionalna podrška kancelariji Evropskog pokreta u Crnoj Gori). Glavna strateška orijentacija Fondacije je podrška crnogorskom društvu da se razvija u skladu sa standardima i dobrom praksom Evropske unije i da svoje razvojne ciljeve dostigne tako što će uvažavati i poštovati vrijednosti i principe otvorenog društva. Stoga je Odbor preporučio da od 2005. godine ovaj potprogram postane zaseban - Evropski program, sa povećanim budžetom i obimnijim aktivnostima. 

U cilju podrške procesima decentralizacije i pridruživanja EU, kao i implementacije seta zakona koji regulišu ovu oblast, Fondacija je u  periodu 2006-2009. godine podržala niz aktivnosti koje doprinose  jačanju institucionalnih kapaciteta kako javne tako i lokalne uprave sa ciljem stvaranja obrazovanog i funkcionalno osposobljenog kadra koji će u budućnosti biti nosilac reformskih procesa i procesa evropskih integracija. Dio podrške je takođe bio usmjeren na razmjenu dobrih praksi te stimulisanje saradnje civilnog sektora sa predstavnicima lokalnih vlasti. Posebnu oblast čine aktivnosti na jačanju kapaciteta lokalnih vlasti u smislu bolje implementacije zakona ključnih za lokalnu samoupravu, u pružanju usluga i planiranju održivog razvoja lokalnih zajednica. Takođe, pažnja je posvećena upoznavanju sa strukturom i standardima EU donosilaca odluka na lokalnom nivou i informisanju o evropskim integracijama i njihovom uticaju na razne aspekte života u Crnoj Gori.

Jačanje kapaciteta javne uprave je bilo fokusirano na podizanje nivoa znanja i vještina službenika (seminar o procesu evropskih integracija za novopostavljene članove Vladinih komisija, razvoj kapaciteta zaposlenih u institucijama obrazovnog sistema  za sprovođenje istraživanja u oblasti obrazovanja, izgradnja kapaciteta Ispitnog centra za potrebe eksternog maturskog ispita, jačanje kapaciteta Uprave za kadrove - seminar o organizaciji i komunikaciji, jačanje kapaciteta državnih službenika zaduženih za saradnju sa NVO). Pored ovih aktivnosti, Fondacija je podžala i izradu studije "Državna uprava - plate, nagrađivanje, motivacija" koja je dala pregled važećih normi te preporuke u oblasti politike nagrađivanja javnih službenika. CDP je u svojoj drugoj fazi (2007-2009.), dao prioritet jačanju administrativnih kapaciteta za implementaciju Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju i uvođenju novih mehanizama koordinacije u Vladi ( jačanje kapaciteta Sekretarijata za evropske integracije i kancelarije potpredsjednice Vlade za evropske integracije, uvođenje evropskih sadržaja u Državni ispit, jačanje kapaciteta Ministarstva inostranih poslova u vezi nacionalnih prioriteta u procesu EU integracija, jačanje kapaciteta komisija Parlamenta, procjena rada Vlade, jačanje kapaciteta Vladine službe za odnose sa javnošću).

Jačanje institucija lokalne samouprave je takođe vršeno preko podizanja nivoa znanja i vještina lokalnih službenika (Škola dobre lokalne uprave, jačanje kapaciteta lokalne uprave Opštine Nikšić, izgradnja kapaciteta gradskih opština Tuzi i Golubovci, razmjena dobrih praksi u vršenju upravnih poslova, obuka iz komunikacije za službenike/ce građanskih biroa Berane, Rožaje i Kotor, komunalna policija u mojoj opštini,  volonterski servisi u institucijama na lokalnom nivou, edukacija o Zakonu o sprečavanju sukoba interesa za javne funkcionere u opštinama sjeverne Crne Gore). Takođe je podržano formiranje dva Građanska biroa (Rožaje i Andrijevica) i jačanje kapaciteta Službe za izgradnju i razvoj Pljevalja. Izrada analiza o funkcionisanju lokalne samouprave i o poslovima lokalne samouprave je poslužila kao dobra osnova za unapređenje ovih oblasti u skladu sa načelima dobre uprave.  Poseban dio, usmjeren na jačanje institucija lokalne samouprave čine aktivnosti na jačanju kapaciteta lokalnih vlasti iz oblasti održivog razvoja i energetske efikasnosti (jačanje kapaciteta lokalnih samouprava u sprovođenju koncepta održivog razvoja, jačanje kapaciteta lokalnih samouprava za sprovođenje koncepta energetske efikasnosti, zaštita basena rijeke Cijevne).

Dio podrške u ovom periodu je bio usmjeren na povećanje znanja i sposobnosti predstavnika NV-sektora u implementaciji manjinskih politika u multietničkim lokalnim zajednicama. Pored ove, podrška je pružena i jačanju kapaciteta ženskih NVO za uspješno vođenje dijaloga sa lokalnim vlastima.

Upoznavanje sa strukturom i standardima EU je nastavljeno kroz ovaj program sa namjerom  da donosioce odluka, javne službenike i širu javnost upozna sa svim aspektima procesa integracije naše zemlje u EU (Škole demokratskog rukovođenja, profesionalni razgovori: Crna Gora i EU, Evropska unija i njen značaj za lokalnu samoupravu, Poboljšanje upravljanja IPA fondom u zemljama Zapadnog Balkana).

Aktivnosti naše Fondacije, u okviru ovog programa, se sprovode u koordinaciji, saradnji i uz konsultacije sa Local Government Initiative-Open Society Institute (LGI/OSI), Budimpešta, koji je dio OSI Mreže. Iz fondova LGI/OSI se obezbjeđuje i jedan dio finansijskih sredstava za implemetaciju programa.