Pravni program datira od početka 2000. godine kada je - shodno procjeni bivše mrežne institucije pod nazivom Institut za ustavnu i pravnu politiku iz Budimpešte (COLPI), transformisanog 2004. godine u Open Society Justice Initiative - odlučeno da se Fondacija Institut za otvoreno društvo – Predstavništvo Crna Gora (u daljem tekstu: FOSI) sa odgovarajućim finansijskim i ekspertskim ulogom uključi u realizaciju tekućih aktivnosti na reformi pravnog sistema u Crnoj Gori.

U periodu od 1999. do 2003. godine aktivnosti Fondacije podrazumijevale su podršku tekućoj reformi pravosudja kroz niz aktivnosti. FOSI je, u partnerstvu sa Ministarstvom pravde, Udruženjem sudija RCG i bivšom kancelarijom Američkog udruženja pravnika u Crnoj Gori (a uz finansijsku podršku tadašnjeg COLPI-ja), osnovao Centar za obuku sudija, kao instituciju čiji je originalni mandat bio stvaranje institucionalnog okvira za kontinuiranu obuku i stručno usavršavanje osoblja zaposlenog u sudovima, uz eventualno kasnije uključivanje i ostalih profesionalnih grupa iz oblasti pravosudja (tužioci, advokati i sl.). Trogodišnja podrška Fondacije operativnim troškovima Centra, dopunjena je tokom 2002. godine podrškom Evropske agencije za rekonstrukciju, koja je finansirala izradu dugoročnog plana edukativnih aktivnosti. Shodno inicijalnom dogovoru osnivača, finansiranje COS-a je od 2005. godine preuzelo Ministarstvo pravde da bi Centar, nakon usvajanja Zakona o edukaciji u pravosudnim organima u aprilu 2006. god (čija primjena je počela 1. januara 2007. god.) preimenovan u Centar za edukaciju nosilaca pravosudne funkcije i formiran kao posebna organizaciona jedinica Vrhovnog suda. Centar svoju misiju uspješno realizuje i od svog osnivanja organizovao je brojne stručne skupove i aktivnosti obuke (seminare, okrugle stolove, radionice, regionalne konferencije, studijske posjete). Prema istraživanju koje je Centar sproveo 2005. godine[1], 219 sudija (93,59 % od ukupnog broja sudija u Crnoj Gori) i 69 stručnih saradnika (85,2 % od ukupnog broja stručnih saradnika u Crnoj Gori) prošlo je neki od vidova obuke u organizaciji Centra za obuku sudija, što ga svakako preporučuje kao jedan od najuspješnijih projekata Fondacije u prethodnom periodu.

U pomenutom periodu, Fondacija je takodje ponudila značajnu podršku Pravnom fakultetu u Podgorici u domenu unapredjenja inicijalne obuke pravnika, prvenstveno kroz uvodjenje kliničkog metoda (u saradnji sa ABA CEELI), kroz obezbjeđenje sredstava za opremanje biblioteke/ proširenje postojećeg knjižnog fonda i internet učionice fakulteta i konačno kroz obezbjeđenje podrške Institutu za uporedno pravo u realizaciji istraživanja vezanih za harmonizaciju crnogorskog zakonodavstva sa međunarodnim pravnim standardima. U smislu institucionalizovanja »projekta pravnih klinika«, na fakultetu je formiran Centar za pravne klinike, koje su kao obavezan nastavni sadržaj, već od 2003. godine, našle svoje mjesto u nastavnom planu i programu fakulteta, što je bio značajan pomak u pravcu održivosti i efektnosti pomenutog projekta.

U periodu od 2003. do 2006. godine, Fondacija je, u skladu sa obavezama koje proizilaze iz Ustavne povelje SiCG i prenošenjem zakonodavnih ovlašćenja sa federalnog na republički nivo, pružila podršku realizaciji aktivnosti na planu reforme sistema krivičnog zakonodavstva Crne Gore (i u širem smislu reforme pravosudnog sistema), kroz direktnu podršku radnim grupama angažovanim od strane Ministarstva pravde RCG na izradi krivičnih zakona. Cilj Fondacije bio je da, posredstvom obezbjedjenja učešća svih relevantnih profesionalnih grupa i predstavnika civilnog sektora u pomenutom zakonodavnom procesu i kreiranjem preduslova za otvoreni dijalog o predloženim zakonskim tekstovima, doprinese povećanju nivoa transparentnosti tekućeg reformskog procesa. Dio ove podrške bio je usmjeren i na popularizaciju alternativnih sankcija kao alternativa kazni lišavanja slobode, prevashodno kroz diskusiju o modaliteta implementacije koncepta alternativnih sankcija koje su kroz usvojena zakonska rješenja zakonski definisane. Značajna sredstva uložena su i u edukaciju nosilaca pravosudnih funkcija o standardima poštovanja ljudskih prava i različitim aspektima primjene Evropske konvencije o ljudskim pravima.

U ovom perodu svog djelovanja, Fondacija je počela i sa aktivnostima na planu unapredjenja zakonodavnog okvira koji reguliše finansiranje političkih partija (u partnerstvu sa "Centrom za monitoring"), i monitoringa njegove implementacije, a u svrhu omogućavanja pristupa informacijama o različitim aspektima procesa finansiranja političkih partija i, indirektno, prevenciji koruptivne prakse u domenu političke i korupcije uopšte[2]. Fondacija je takodje, u ovoj fazi, pružala podršku aktivnostima usmjerenim na promovisanje Zakona o slobodnom pristupu informacijama (usvojenog 2004. godine) kao korisnog instrumenta u borbi protiv korupcije, prevashodno podredstvom podizanja nivoa svijesti civilnog sektora, gradjana i relevantnih organa - zaduženih za primjenu Zakona o slobodnom pristupu informacijama - o svrsi, značaju i modalitetima njegove primjene.

Strateška orjentacija programa bitno je izmijenjena nakon referenduma o državno-pravnom statusu Crne Gore u maju 2006. godine. Programske aktivnosti u Pravnom programu u periodu od 2007. godine do danas, bile su usmjerene ka mobilisanju civilnog društva da se uključi u otvoreni dijalog o ključnim pitanjima dalje demokratizacije društva (reforma institucija, vladavina prava, obezbjedjenje poštovanja ljudskih prava). U svijetlu ustavne reforme u Crnoj Gori, Fondacija je pružila podršku predstavnicima civilnog društva u njihovom pokušaju da artikulišu svoje interese u svijetlu donošenja novog Ustava i intenzivnije ih zastupaju. Posebna pažnja je posvećena zaštiti ljudskih prava i promovisanju veće transparentnosti sistema izbora sudija.

Fondacija je svoju pažnju usmjerila i ka jačanju kapaciteta predstavnika civilnog sektora za efikasniji monitoring politika koje se tiču poštovanja ljudskih i manjinskih prava. Fondacija je u ovom periodu, u saradnji sa King Baudouin Fondacijom iz Brisela, a u partnerstvu sa četvoročlanom koalicijom nevladinih organizacija[3], započela projekat "Prava manjina u praksi" - u cilju objektivnog i sistematskog monitoringa aktuelnog statusa manjina u Crnoj Gori i istraživanja o pravcima njegovog unapredjenja. Krajem 2007. konceptualno je zaokružen i program unapredjenja kapaciteta nevladinih organizacija koje se bave ljudskim pravima u dijelu monitoringa poštovanja medjunarodnih standarda zaštite ljudskih i manjinskih prava i objektivnom izvještavanju i zastupanju u ovoj oblasti. Implementacija programa je u toku, a program se realizuje uz ekspertsku podršku Helsinške Fondacije za ljudska prava iz Varšave (Poljska).

Fondacija je nastavila i svoje interesovanje i podršku promovisanju efikasnih anti-korupcijskih mehanizama. Ove aktivnosti su, tokom 2008. godine, uključivale monitoring transparentnosti lokalnih organa vlasti posredstvom slobodnog pristupa informacijama u njihovom posjedu (u partnerstvu sa Mrežom za afirmaciju nevladinog sektora), kao i kontinuirano praćenje sprovodjenja zakonske regulative u domenu finansiranja političkih partija tokom proteklih izbora (u partnerstvu sa "Centrom za monitoring"), a u skladu sa metodologijom ustanovljenom od strane Open Society Justice Initiative.

Fondacija u narednom periodu ostaje posvećena prioritetima ustanovljenim aktuelnom programskom strategijom, bilo angažovanjem sopstvene ekspertize i/ili zastupanjem svojih strateških interesa posredstvom angažovanja odabranih implementacionih partnera.